نكنند، اگر كسى، به خطا يكى از اين افراد را به قتل برساند، بايد ديه مسلمان را بپردازد... و هرگاه يهوديان يا نصرانيان يا مجوسيان بر پيمان خود پايدار نمانند و شرايط مذكور را رعايت نكنند، اگر كسى يكى از ايشان را به قتل برساند بايد هشتصد درهم ديه بپردازد. هيچ مسلمانى به عوض قتل يا جرح ذمى قصاص نخواهد شد.

اين سخن علاوه بر اين كه مخالف آراى فقها است، متضمن تفصيلى بدون استناد به نصوص است همانند تفصيلى كه از ابن جنيد نقل شده كه مى‌گويد: اهل كتابى كه در ذمه پيامبر(ص) قرار دارند و شروطى را كه پيامبر با آنان بسته است تغيير نداده باشند، ديه يك مرد ايشان چهارصد دينار يا چهار هزار درهم است. اما كسانى كه مسلمانان با قهر بر آنان غلبه يافتند و با منت آنان را زنده باقى گذاشتند مانند مجوسيان و ديگر اهل كتاب نواحى جبال و شام، ديه يك مرد ايشان هشتصد درهم است. (٤)

ديه اهل ذمه در روايات

منشأ اختلاف در مقدار ديه ذمى، اختلاف در روايات مربوط به اين موضوع است. اين روايات را مى‌توان به چند دسته تقسيم كرد:

دسته نخست: اين دسته از روايات دلالت دارند بر اين كه ديه ذمى هشتصد درهم است. اين روايات فراوانند و ميان آنها روايات معتبر نيز يافت مى‌شود. برخى از اين روايات با عنوان «ديه يهودى و نصرانى و مجوسى» آمده است و برخى ديگر با عنوان «ديه يهودى و نصرانى» وارد شده و مجوسى نيز به آنها ملحق شده است با اين تعليل كه مجوسى‌ها نيز اهل كتاب هستند. برخى ديگر از اين روايات با عنوان «ديه ذمى» آمده است. مهم‌ترين روايات اين دسته عبارتند از:

١. معتبره ابن مسكان از امام صادق(ع):

(٤) جواهر الكلام، ج ٤٣، ص ٤١ ـ ٤٠.