رواج نيرنگ بازى تماميت سياسى جامعه را به چالش و تهديد مى‌كشاند. در هر صورت، امام(ع) به ارايه نقشى الگوساز براى تاريخ مى‌انديشيده است. سخن زير به وضوح، موضع حضرت را در نفى مقابله به مثل در برابر معاويه آشكار مى‌سازد و بيان مى‌دارد كه چگونه امام(ع) به تاريخ مى‌انديشيده است:

ما لمعاوية قاتله اللّه‌ لقد أرادني على أمر عظيم أراد أن أفعل كما يفعل فأكون قد هتكت ذمّتي و نقضت عهدي فيتّخذها عليّ حجة فتكون عليّ شيئا إلى يوم القيامة كلما ذكرت؛ (٣)

معاويه چه مى‌خواهد! خدا او را بكشد، او براى من وضعيت بزرگى را پى‌گرفته است. مى‌خواهد من نيز همانند او رفتار كنم؛ يعنى آن چه را بر ذمّه گرفته‌ام بشكنم و پيمانم را نقض نمايم آنگاه آن را دليلى بر ضدّ من قرار دهد و تا روز قيامت هر وقت كه از من ياد شد ننگى برايم به شمار آيد.

امام(ع) سپس فرمود:

او انجام دهد آن چه را مى‌خواهد اما ما پيمان‌هاى خويش را نقض نمى‌كنيم... . (٤)

از سخن امام(ع) بر مى‌آيد كه براى معاويه فروافتادن حضرت در وادى نقض عهد و رفتارهايى از اين دست خود، يك هدف بوده است تا هاله‌هاى عصمت و جاذبه‌هاى صداقت و پاكى و ديندارى را ـ كه محصول چند دهه رفتار سياسى و دينى بود ـ از جامعه و به ويژه از پيروان حضرت بزدايد، مزيّتى كه معاويه با آن بيگانه بود. بدينسان يكى از مكرهاى معاويه فرو افكندن امام(ع) در وادى مكر بود.

گزينه دوم: حضرت على(ع) مى‌توانست در مقابل نيرنگ ورزيهاى معاويه رفتارى ظاهر گرايانه را تعقيب نمايد و با تأكيد بر شيوه‌هاى كليشه‌اى ثابت و چون و چرا ناپذير،

(٣) الارشاد، ج ١، ص ٢٧٥.
(٤) الارشاد، ج ١، ص ٢٧٥.