استيفايى، وقتى معامله محقق مى‌شود كه :«مضمون»، هر چند براى يك لحظه باشد درملك آمر ـ كه امر به ضمانت داده ـ داخل شود؛ چون اين نوع ضمان يك نوع معامله معاوضه اى است(داد و ستد)، و مقتضاى آن اين است كه: مضمون، به ملك آمر بيايد، كه امر به ضمانت كرده ، تا معامله و معاوضه صورت پذيرد. لذا لازم مى‌آيد كه مضمون براى يك لحظه هم كه باشد در ملك امر دهنده بيايد، و بعد از آن مصرف چيزى شود كه آمر دستور داده است.

مواردى نظير اين، در شريعت متعدد ديده شده؛ مثلا كسى پدر يا مادر خود را كه بنده باشند از مالك آنها خريدارى كند قطعاً آزاد مى‌شوند. شيخ طوسى در تهذيب از محمد بن مسلم از يكى از آن دو بزرگوار روايت كرده است:

إذا ملك الرجل والديه أو عمّته أو أُخته أو خالته أُعتقوا.

مقتضاى جمع بين صحّت معامله و حصول عتق، آن است كه براى يك لحظه پدر و مادر درملك فرزند خود بيايند و بعد خود به خود آزاد شوند.

همچنين نظير آن كه بعضى گفته اند كه مقتول قبل از مردن، به يك لحظه مالك ديه خود مى‌شود تا ورثه بتوانند ارث ببرند.

دراين مورد هم مى‌توان گفت: مال مضمون، براى يك لحظه ، قبل از صرف در موردى كه آمر دستور داده، درملك آمر داخل مى‌شود و درعوض غرامت آن را آمر بايد به مأمور تمليك كند.

اين ملكيت(لحظه اى و آنى) هرچند معامله را داخل در بيع يا قرضى كه موضوع ربا است نمى‌كند و التزام به آن سبب ربوى شدن اين معامله نيست، چون ضمانت غرامت به بيع است و نه قرض، ولى به نظر بنده هيچ ضرورت عقلى براى اين ملكيت لحظه اى و آنى وجود ندارد، چون اين ضمانت از باب ضمانت غرامت است، نه ضمانت معاوضه اى و آنچه گفته شد، درضمانت معاوضه اى شرط است نه در ضمان غرامت.