فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥٠ - رؤيت هلال آيت اللّه جعفر سبحانى
شكل ديده مى شود. معناى شكل گيرى و تولد هلال همين است. پس هرگاه بخشى از ماه اگر چه به نحو موجبه جزئيه قابل ديدن باشد، يعنى ماه قمرى قبلى به پايان رسيده و آغاز ماه قمرى جديد است.
بنابراين شكل گيرى هلال عبارت است از: خروج ماه از تحت الشعاع به مقدارى كه قابل ديدن باشد.
٦. ماه قمرى با ماه طبيعى فرق دارد و تا وقتى كه در هنگام غروب خورشيد، هلال به صورت قابل رويت، شكل نگرفته باشد، ممكن است ماه طبيعى آغاز ماه شرعى را تشكيل ندهد و بدين جهت ماه شرعى همواره از ماه طبيعى تاخيرمى افتد، زيرا محال است هلال از ابتدا عريض و قابل رويت، متولد شود.
به عبارت ديگر: هنگامى كه ماه با حركت به طرف غرب، دور شدن از خورشيد را آغاز مىكند ماه طبيعى يا فلكى متحقق مىشود و ماه با اين حال هنوز به هنگام غروب خورشيد، در آسمان ديده نمىشود مگر آن كه حركتش به درجهاى برسد كه آن را قابل رؤيت گرداند. به قول اخترشناسان، كره ماه وقتى به درجه ششم از دايره حركتش برسد، با چشمان غير مسلح قابل ديدن مى شود و از اين رو ممكن است ديدن ماه متوقف بر تاخر يك شب كامل از تولد طبيعىاش باشد.
٧. ماه حركتش را از شرق به طرف غرب آغاز مىكند و به تدريج از نزديكى نير اعظم (خورشيد) خارج شده و به طرف آن حركت مىكند تا اين كه به هنگام غروب، هلال قابل رؤيت متولد شود. بنابراين مشاهده هلال دليل بر آن است كه در افق هاى غربى، رؤيت هلال ممكن است زيرا مسير حركت ماه، به سمت افق هاى غربى است و با رسيدن به اين نقطه ممكن است نور آن زياد شده باشد.
به اين جهت مىتوان گفت: ديدن هلال در افق هاى شرقى دليل امكان ديدن هلال درافق هاى غربى است و چه بسا ديدن هلال در افق هاى غربى واضح تر از افق هاى شرقى باشد. ولى عكس اين مطلب صادق نيست يعنى مشاهده هلال در افق هاى غربى دليل نمى شود كه ديدن هلال در افق هاى شرقى به هنگام غروب خورشيد در آنها، امكان پذير