چون‌ [١] خشك گردد آواز دهد و همچنان‌ [٢] طبل تر و چون سخت خشك باشد نيز آواز او دراز نكشد [٣] بايد كه معتدل باشد چنانك‌ [٤] چون رودست‌ [٥] پس معلوم شد كه‌ [٦] سبب‌ [٧] صوت اوانى روئين و ديگر [٨] اوانيها چيست.

باب چهارم‌

[٩]- چراست كه‌ [١٠] آب اندر كوزه بزمستان‌ [١١] يخ بندد كوزه‌ [١٢] بشكافد.

جواب‌ [١٣]- از بهر آنك برودت علت تفريق‌ [١٤] اجزاى آن چيزست‌ [١٥] كه از يك جوهر [١٦] باشد و علت جمع اجزاى آن چيزست كه از جواهر مختلف‌

[١] - ت: و چون.

[٢] - ت: همچنين.

[٣] - س: بكشد.

[٤] - م: چنان چون رودست. ت: چنان كه چون رديست. س: چون رود.

[٥] - م: چنان چون رودست. ت: چنان كه چون رديست. س: چون رود.

[٦] - ت اين كلمه را ندارد.

[٧] - س اين كلمه را ندارد.

[٨] - چنين است در نسخه م و ت. س: و ديگر از چه سبب است. اوانى جمع آنيه و اين جمع إناء است و با اين همه مؤلف اوانى را با علامت جمع فارسى جمع بسته است و اين در فارسى نظاير متعدد دارد.

[٩] - چنين است در نسخه س. م و ت: د.

[١٠] - ت: چرا كه.

[١١] - ت: چون بزمستان. س: بر زمستان.

[١٢] - م: و كوزه. س: كوزه را.

[١٣] - چنين است در نسخه س. م: ج. ت اين كلمه را ندارد.

[١٤] - س افزوده: است از.

[١٥] - س: چيز را.

[١٦] - از اين كلمه تا «مختلف» از نسخه ت اصلا افتاده است.