قراضه طبيعيات - ابن سينا - الصفحة ١٧٠ - حواشى و توضيحات

ص ٦٦ س ٥- «نشف»، نشف بخود كشيدن جامه خوى را و كاغذ سياهى را و حوض آب را (منتهى الأرب).

ص ٦٧ س ١- «متفتت»، فتّ، مثلثة، پراكنده. تفتيت، شكسته و ريزه شدن (منتهى الأرب).

ص ٦٧ س ٣- «آهن» (در دو موضع)، چنين است صريحا در هر سه نسخه و آن خطاست و صواب «زر» است زيرا وزن مخصوص سيماب ٦/ ١٣ است و وزن مخصوص آهن ٧/ ٧ و مؤلّف خود پيش ازين بدين امر در صفحه ٥٥- ٥٦ اشاره كرده است.

ص ٦٧ س ٧- «و ديگر فلزات همه بسنك كمترند ...»، جز طلاى سفيد (پلاتين) كه وزن مخصوص آن ٥/ ٢١ باشد.

ص ٦٧ س ٨ ببعد- «خواجه ابو ريحان اين همه رصد كرده است ...

تا بحقيقت بداند.» جرج سارتن در تأليف بسيار نفيس خود «مقدمه بر تاريخ علوم» (متن انگليسى ج ١ ص ٦٩٨) گويد: «علماى اسلامى علاقه بسيار در تعيين وزن مخصوص‌ [١] نشان داده‌اند [ابو ريحان‌] بيرونى اين سنت را پيروى و وزن مخصوص هجده‌ [٢] جوهر و فلز را با صحّت و درستى قابل ملاحظه تعيين كرده.» و نيز همان مؤلّف گويد (ايضا ج ٢ ص ٢٦):

«استعمال قانون ارشميدس در تعيين وزن مخصوص‌ها در نزد مسلمين كه علاقه خاص بارشميدس و علماى علم حيل (مكانيك) عصر ائتلاف فرهنگ يونانى با فرهنگ خارجى (هلنيستيك) پيدا كردند مورد توجه قرار

[١] -The determination of specific gravity .

[٢] - در بعض مآخذ شانزده (مترجم).