بزرگتر شدن حجم آن هنگام جمود از نظر علمى صحيح است چه حجم اجسام عموما در حين انجماد كاهش مى‌يابد جز در بعض اجسام مانند آب و چدن و بيسموت كه در حال جمود حجمشان بيشتر و ثقلشان كمتر ميشود و همين امر سبب شكافتن ظروف و آبگيرهاست؛ نظير اين پرسش را ابو ريحان بيرونى از ابو على سينا كرده لكن پاسخ شيخ مخالف قاعده علمى است و با رأى مذكور در قراضه طبيعيّات سازگارى ندارد. سؤال و جواب منظور بقرار ذيل است:

سؤال ابو ريحان بيرونى: «اگر بسبب حرارت در اجسام انبساطى و بسبب برودت انقباضى حاصل است و منشق شدن قماقم از جهت انبساط است پس شكستن اوانى در حين انجماد آب ميان آنها بچه جهت است.» جواب شيخ رئيس: «جواب اين مطلب خود از نفس مسأله ظاهر و هويداست زيرا كه هوا در حين انبساط و سخونت طالب مكان اوسع گشته علت شكستن قمقمه ميشود و هم چنين در حين تبرّد منقبض گرديده مكان اصغرى مى‌گيرد و نزديك ميشود كه خلاء در قمقمه پديد آيد و از جهت ضرورت عدم امكان خلاء منشق مى‌گردد و از براى اين قسم قواعد طبيعيه وجوهات ديگرى هست و لكن آنچه ما ذكر كرديم كافى است.» (ترجمه از اجوبة الشيخ الرئيس عن مسائل أبى الريحان البيرونى كه در لغت‌نامه دهخدا ذيل نام ابو ريحان و در شرح حال ابو ريحان بيرونى تأليف علّامه دهخدا ص ٥٧ از نامه دانشوران جلد اول نقل شده است براى روايت اصلى عربى، رش: جامع البدائع ص ١٥٠- ١٥١). و نيز شيخ رئيس در بخش علم طبيعى دانشنامه علائى ص ١٠ گويد: «اما تكاثف جنبش بود سوى نقصان‌