قراضه طبيعيات - ابن سينا - الصفحة ١٧٤ - حواشى و توضيحات
مىكردند او [يعنى ابو حاتم مظفر اسفزارى] كرد و گويند مدت [ظ:
مدتى از] عمر خود را در صرف آن عمل كرد و چون خازن [سلطان اعظم سنجر] از آن خبر يافت از ظهور خيانت خويش انديشيد و آن ميزان را نيست گردانيد چون آگاهى بحكيم ابو المظفر [ظ: ابو حاتم المظفر] رسيد از اندوه بمرد.». نيز رش: المقتطف، موضع مذكور ص ٤٣٦.
در باب ميزان الماء (كه آن را بنامهاى ميزان ارشميدس و ترازوى ارشميدس و ميزان طبيعى و ميزان الماء و ميزان غشّ و عيار و ترازوى آب و ميزان الحكمه و ترازوى حكمت خواندهاند) در فصل چهارم ترجمه فارسى كتاب ميزان الحكمه ابو الفتح عبد الرحمن منصور خازنى آمده است:
«... و بعد از آن [يعنى بعد از ارشميدس] بروزگار مأمون خليفه از متأخران سديد [ظ: سند] بن على و يوحنّا يوسف و احمد بن فضل المسّاح در آن نظر كردند و در آن سخن گفتند و در روزگار سامانيان محمد بن زكرياى طبيب در آن رساله ساخت و آن را ميزان طبيعى نام نهاد و در جمله كتاب اثنى عشر كه در صنعت كيميا ساخته است بياورد و در روزگار دولت ديالمه ابن عميد وزير بود و بعد از او شيخ ابو على سينا در آن نظر كردند و بگفتند كه در هر مركّبى از هر يكى چند است امّا هيچ كتاب نساختند و در روزگار خاندان سلطان محمود سبكتكين (ره) ابو ريحان بيرونى در آن نظر كرد و رساله بساخت و بعد از آن در اين دولت قاهره [يعنى دولت سلجوقيان] امام ابو حفص [١] عمر الخيامى در آن نظر كرد و بر درستى
[١] - چنين است در ترجمه فارسى و در متن عربى كتاب خازنى، و مشهور در كنيه حكيم «ابو الفتح» است.