نفسانى»، بنا بر رأى قدما و شيخ رئيس قوّتهاى نفسانى بقسمت اول بسه قسم منقسم شود: اول قوّتهاى نفس نباتى و آن سه قوّت است: قوّت غذاده (يا غاذيه) و قوّت بالش ده (يا منميه) و قوّت زايش ده (يا مولّده). دوم قوّت‌هاى نفس حيوانى و آن دو قوّت است: قوّت كنائى (يا محرّكه) و قوّت اندر يابائى (يا مدركه). سوم قوّتهاى نفس انسانى (يا قوّتهاى نفس ناطقه) و آن دو قوّت است: قوّت كنائى و قوّت اندر يافت. (رش: علم طبيعى دانش نامه علائى ص ٧٨- ٨١ و ص ١٠١؛ رساله در ماهيت نفس يا ترجمه كتاب المعاد منسوب بشيخ رئيس ص ١١- ١٥ (سلسله انتشارات انجمن آثار ملى شماره ١٦).

ص ٩ س ٧- «چون تصوّر و توهّم و تعقّل و حفظ و ذكر»، قوّت‌هاى نفس حيوانى چنانكه در بالا گذشت عبارتند از قوّت كنائى يا محرّكه و قوّت اندريابائى يا مدركه. قوّت كنائى كه آن را قوّت جنباننده نيز خوانند بدو قسم منقسم شود: اول قوّت شهوانى و ديگر قوّت غضبى؛ و قوّت اندريابائى يا مدركه كه آن را قوّت اندر يافت نيز گويند دو گونه است:

يكى قوّتهاى ظاهر كه حواسّ پنجگانه‌اند، ديگر قوّتهاى باطن يعنى حسّ مشترك، و قوّت مصوّره (يا خيال)، و قوّت متخيّله (يا مفكّره يعنى انديشنده)، و قوّت وهم، و قوّت يادداشت (حافظه و ذاكره). رش: علم طبيعى دانشنامه علائى ص ٨٠- ٨٢ و ص ٩٥- ٩٩؛ رساله در ماهيت نفس ص ١٥- ٢٣.

پس تصوّر و توهّم و حفظ و ذكر از قوّتهاى نفسانى حيوانى‌اند كه در آنها انسان با بسيارى از حيوانات ديگر شريك است ولى تعقّل مخصوص نفس انسانى يا ناطقه است (رش: علم طبيعى دانشنامه ص ١٠٦- ١٠٨).