حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام به یکی دیگر از حقوق اجتماعی، سیاسی مردم بر رهبر جامعه در خطبه ٣٧ نهج‌البلاغه اشاره فرمود
و آن گرفتن حق مردم از ستمکاران است که فرمود:
الذَّلِیلُ عِنْدِی عَزِیزٌ حَتَّی آخُذَ الْحَقَّ لَهُ، وَالْقَوِی عِنْدِی ضَعِیفٌ حَتَّی آخُذَ الْحَقَّ مِنْهُ.
«خوارترین افراد نزد من عزیز است تا حق او را باز گردانم، و نیرومندها در نظر من پست و ناتوانند تا حق را از آنها باز ستانم.» [١] .
و آنگاه هشدار داد که:
«لَنْ تُقَدَّسَ أُمَّةٌ لَا یؤْخَذُ لِلضَّعِیفِ فِیهَا حَقُّهُ مِنَ الْقَوِی غَیرَ مُتَتَعْتِعٍ».
ثُمَّ احْتَمِلِ الْخُرْقَ مِنْهُمْ وَالْعِی، وَنَحِّ عَنْهُمُ الضِّیقَ وَالْأَنْفَ یبْسُطِ اللَّهُ عَلَیکَ بِذلِکَ أَکْنَافَ رَحْمَتِهِ، وَیوجِبُ لَکَ ثَوَابَ طَاعَتِهِ. وَأَعْطِ مَا أَعْطَیتَ هَنِیئاً، وَامْنَعْ فِی إِجْمَالٍ وَإِعْذَارٍ!
(«ملّتی که حق ناتوانان را از زورمندان، بی اضطراب و بهانه‌ای باز نستاند، رستگار نخواهد شد»
پس درشتی و سخنانان ناهموار آنان را بر خود هموار کن، و تنگ خویی و خود بزرگ بینی را از خود دور ساز تا خدا درهای رحمت خود را به روی تو بگشاید، و تو را پاداش اطاعت ببخشاید، آن چه به مردم می‌بخشی بر تو گوارا باشد، و اگر چیزی را از کسی باز می‌داری با مهربانی و پوزش خواهی همراه باشد.) [٢] .

پی نوشت ها:
(١) خطبه ٣: ٣٧ نهج‌البلاغه معجم المفهرس محمد دشتی، که برخی از اسناد آن به شرح زیر است:
١- کتاب أمالی ص٢٠٠ مجلس ٤٢ ح١١: شیخ صدوق (متوفای ٣٨١ ه)
٢- المحاسن والمساوی ج ١ ص ٨٥: بیهقی شافعی (متوفای ٤٥٨ ه)
٣- اعجازالقرآن ص ١٨٩: باقلانی (متوفای ٣٧٢ ه)
٤- عقدالفرید ج ١ ص ٢٠٧: ابن عبد ربه مالکی (متوفای ٣٢٨ ه)
٥- منهاج‌البراعة ج ١ ص ٢٤٤: ابن راوندی (متوفای ٥٧٣ ه)
٦- بحارالانوار ج ٣٩ ص ٣٥١ ح٢٥ ب٩٠: مجلسی (متوفای ١١١٠ه)
٧- اصول کافی ج١ ص٤٥٤ حدیث ٤: کلینی (متوفای ٣٢٨ه).
(٢) نامه ١١١: ٥٣ نهج‌البلاغه معجم المفهرس محمد دشتی، که برخی از اسناد آن به شرح زیر است:
١- تحف العقول ص ١٢٦: ابن شعبه حرانی (متوفای ٣٨٠ ه)
٢- دعائم الاسلام ج ١ ص ٣٥٠: قاضی نعمان (متوفای ٣٦٣ ه)
٣- نهایة الارب ج ٦ ص ١٩: نویری شافعی (متوفای ٧٣٢ ه)
٤- فهرست نجاشی ص ٧: نجاشی (متوفای ٤٥٠ ه)
٥- فهرست ص٣٧: شیخ طوسی (متوفای ٤٦٠ ه)
٦- تاریخ‌دمشق ج٣ ص٢٨٩ ح١٣١١و١٣١٤: ابن عساکر شافعی (متوفای ٥٧٣ ه)
٧- بحارالانوارج١٧ص٦٨وج٧٢ص٩٦وج٨٥ص٩٢: مجلسی (متوفای ١١١٠ ه)
٨- من لایحضره الفقیه ج٤ ص٤٠٩: شیخ صدوق (متوفای ٣٨١ ه).