دانشنامه امام علی علیه السلام - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٢٢١ - علم بیولوژی
امام علی علیه السلام در خطبه ١ به ویژگیهای تن آدمی اشاره میفرماید که:
ثُمَّ
جَمَعَ سُبْحَانَهُ مِنْ حَزْنِ الْأَرْضِ وَسَهْلِهَا، وَعَذْبِهَا
وَسَبَخِهَا، تُرْبَةً سَنَّهَا بِالْمَاءِ حَتَّی خَلَصَتْ، وَلَاطَهَا
بِالْبَلَّةِ حَتَّی لَزَبَتْ، فَجَبَلَ مِنْهَا صُورَةً ذاتَ أَحْنَاءٍ
وَوُصُولٍ، وَأَعْضَاءٍ وَفُصُولٍ، أَجْمَدَهَا حَتَّی اسْتَمْسَکَتْ،
وَأَصْلَدَهَا حَتَّی صَلْصَلَتْ، لِوَقْتٍ مَعْدُودٍ، وَأَمَدٍ مَعْلُومٍ؛
ثُمَّ نَفَخَ فِیهَا مِنْ رُوحِهِ فَمَثُلَتْ إنْساناً ذَا أَذْهَانٍ
یجِیلُهَا، وَفِکَرٍ یتَصَرَّفُ بِهَا.
وَجَوَارِحَ یخْتَدِمُهَا،
وَأَدَوَاتٍ یقَلِّبُهَا، وَمَعْرِفَةٍ یفْرُقُ بِهَا بَینَ الْحَقِّ
وَالْبَاطِلِ، وَالْأَذْوَاقِ وَالْمَشَامِّ، والْأَلْوَانِ
وَالْأَجْنَاسِ، مَعْجُوناً بِطِینَةِ الْأَلْوَانِ الُْمخْتَلِفَةِ،
وَالْأَشْبَاهِ الْمُؤْتَلِفَةِ، وَالْأَضْدَادِ الْمُتَعَادِیةِ،
وَالْاَخْلاطِ الْمُتَبَاینَةِ، مِنَ الْحَرِّ وَالْبَرْدِ، وَالْبَلَّةِ
وَالْجُمُودِ. [١] .
«سپس خداوند بزرگ، خاکی از قسمتهای گوناگون زمین،
از قسمتهای سخت و نرم، شور و شیرین، گِرد آورد، آب بر آن افزود تا گِلِی
خالص و آماده شد، و با افزودن رطوبت، چبسناک گردید، که از آن، اندامی
شایسته، و عضوهایی جدا و به یکدیگر پیوسته آفرید آن را خشکانید تا محکم شد،
خشکاندن را ادامه داد تا سخت شد، و تا زمانی معین، و سرانجامی مشخّص،
اندام انسان کامل گردید، آنگاه از روحی که آفرید در آن دمید تا به صورت
انسانی زنده درآمد، دارای نیروی اندیشه، که وی را به تلاش اندازد، و دارای
افکاری که در دیگر موجودات، تصرّف نماید.
به انسان اعضاء و جوارحی
بخشید، که در خدمت او باشند، و ابزاری عطا فرمود، که آنها را در زندگی بکار
گیرد، قدرت تشخیص به او داد تا حق و باطل را بشناسد، و حواس چشایی، و
بویایی، و وسیله تشخیص رنگها، و أجناس مختلف در اختیار او قرار داد.
انسان
را مخلوطی از رنگهای گوناگون، و چیزهای همانند و سازگار، و نیروهای
متضاد، و مزاجهای گوناگون، گرمی، سردی، تری، و خشکی، قرار داد.»
پی نوشت ها:
(١) اسناد و مدارک خطبه ١ به شرح زیر است:
١- بحارالانوار ج ٧٤ ص ٣٠٠ و ٤٢٣: مرحوم مجلسی (متوفای ١١١٠ه)
٢- ربیعالابرار ج١ ص٩٧ ح٦٦ و ص٣١٢ ح١١ و ص٣٢٦ ح٤٧ و ج٢ ص٢٩٧ و ح٢٨٥ و ط جدید: زمخشری (متوفای ٥٣٨ هجری)
٣- شرح نهجالبلاغه ج ١ ص ٢٢: قطب راوندی (متوفای ٥٧٣ هجری)
٤- تحف العقول ص ٦٧: ابن شعبه حرانی (متوفای ٣٨٠ هجری)
٥- اصول کافی ج ١ ص ١٣٨ : ١٤٠: مرحوم کلینی رازی (متوفای ٣٢٨ هجری).