حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام روزی در ایام خلافت خود، در یک سخنرانی از تغییر و تبدیل یافتن سنّت‌های رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم به وسیله حُکّام و خلفای قبلی شکوه کرده و از انحراف فکری مردم شکایت کرد و فرمود:
فَعِنْدَ ذلِکَ أَخَذَ الْبَاطِلُ مَآخِذَهُ، وَرَکِبَ الْجَهْلُ مَرَاکِبَهُ، وَعَظُمَتِ الطَّاغِیةُ، وَقَلَّتِ الدَّاعِیةُ، وَصَالَ الدَّهْرُ صِیالَ السَّبُعِ الْعَقُورِ، وَهَدَرَ فَنِیقُ الْبَاطِلِ بَعْدَ کُظُومٍ، وَتَوَاخَی النَّاسُ عَلَی الْفُجُورِ، وَتَهَاجَرُوا عَلَی الدِّینِ، وَتَحَابُّوا عَلَی الْکَذِبِ، وَتَبَاغَضُوا عَلَی الصِّدْقِ.
فَإِذَا کَانَ ذلِکَ کَانَ الْوَلَدُ غَیظاً وَالْمَطَرُ قَیظاً وَتفِیضُ اللِّئَامُ فَیضَاً وَتِغیضُ الْکِرَامُ غَیضاً، وَکَانَ أَهْلُ ذلِکَ الزَّمَانِ ذِئَاباً، وَسَلَاطِینُهُ سِبَاعاً، وَأَوْسَاطُهُ أُکَّالاً، وَفُقَرَاؤُهُ أَمْوَاتاً؛ وَغَارَ الصِّدْقُ، وَفَاضَ الْکَذِبُ، وَاسْتُعْمِلَتِ الْمَوَدَّةُ بِاللِّسَانِ، وَتَشَاجَرَ النَّاس بِالْقُلُوبِ، وَصَارَ الْفُسُوقُ نَسَباً، وَالْعَفَافُ عَجَباً، وَلُبِسَ الْإِسْلَامُ لُبْسَ الْفَرْوِ مَقْلُوباً. [١] .
«پس در آن هنگام که امویان بر شما تسلّط یابند، باطل بر جای خود استوار شود، و جهل و نادانی بر مرکب‌ها سوار، و طاغوت زمان عظمت یافته، و دعوت کنندگان به حق اندک و بی مشتری خواهند شد.
روزگار چونان درنده خطرناک حمله‌ور شده، و باطل پس از مدّت‌ها سکوت، نعره می‌کشد،
مردم در شکستن قوانین خدا دست در دست هم می‌گذارند، و در جدا شدن از دین متّحد می‌گردند،
و در دروغ پردازی با هم دوست و در راستگویی دشمن یکدیگرند،
و چون چنین روزگاری می‌رسد، فرزند با پدر دشمنی ورزد، و باران خنک کننده، گرمی و سوزش آورد،
پست فطرتان همه جا را پُر می‌کنند،
نیکان و بزرگواران کمیاب می‌شوند،
مردم آن روزگار چون گرگان، و پادشاهان چون درندگان، تهیدستان طعمه آنان، و مستمندان چونان مردگان، خواهند بود،
راستی از میانشان رخت بر می‌بندد، و دروغ فراوان می‌شود،
با زبان تظاهر به دوستی دارند، امّا در دل دشمن هستند،
به گناه افتخار می‌کنند، و از پاکدامنی به شگفت می‌آیند، و اسلام را چون پوستینی واژگونه می‌پوشند.»

پی نوشت ها:
(١) خطبه ١٣ / ١٠٨ نهج‌البلاغه معجم المفهرس محمد دشتی، که برخی از اسناد آن به این شرح است:
١- غررالحکم ج٤ ص٢١١ و٢٦٠و٤٧٦: آمدی (متوفای ٥٨٨ ه)
٢- اصول کافی ج ١ ص ١٣٥ و ١٣٨ و ١٤١: کلینی (متوفای ٣٢٨ ه)
٣- فروع کافی ج ٥ ص ٣٧٣: کلینی (متوفای ٣٢٨ ه)
٤- بحارالانوار ج١٦ ص٣٨١ ح٩٤: مجلسی (متوفای ١١١٠ه)
٥- ربیع الابرار ج ١ ص٤٤٥ ح٢ ب١٥: زمخشری معتزلی (متوفای ٥٣٨ه)
٦- توحید ص٣١ ح١ ب٢: شیخ صدوق (متوفای ٣٨١ه).