دانشنامه امام علی علیه السلام - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٤٦٦ - کیمیا
از حضرت امیر علیهالسلام از وجود کیمیا پرسیدند؛ آن حضرت فرمود: کیمیا بوده و هست و خواهد بود.
پرسیدند؛ صنعت آن چگونه است؟
فرمود:
از جیوه روان، و سرب و زاج و آهن زنگ زده و زنگار مس سبز... بعضی گفتند:
فهم ما به این نمیرسد. فرمود: بعض اجزایش را زمین و آب قرار دهید...
عرضه
داشتند: برای ما بیشتر توضیح دهید. فرمود: همین مقدار بس است؛ زیرا حکمای
پیشین بیش از این نگفتهاند تا مردم آن را بازیچه نگیرند. [١] .
کلینی
(ره) در کافی [٢] از ابوحمزه ثمالی نقل کرده که میگوید: به همراه امام
صادق علیهالسلام از بازار مسگران میگذشتیم. من خدمت آن حضرت علیهالسلام
عرضه داشتم فدایت شوم! اصل این مس چیست؟ فرمود: نقره است که زمین آن را
تباه نموده به صورت مس در آمده است، و اگر کسی بتواند فساد آن را بگیرد از
آن بهرهمند میگردد.
و از ابنخلکان نقل شده: جابربن حیان کتاب بزرگی
در حدود هزار صفحه در صنعت کیمیا نگاشته که مشتمل بر پانصد رساله از امام
صادق علیهالسلام در این زمینه میباشد. و نیز جرجی زیدان میگوید: که جابر
بن حیان از شاگردان امام صادق نخستین کسی بوده که اساس شیمی جدید را بنا
نهاده است.
پی نوشت ها:
(١) مناقب، سروی، ج ١، ص ٢٧٤. گرچه اعتبار این روایت از حیث سند معلوم نیست، اما وجود کیمیا را هم نمیتوان وهمی و خیالی دانست، و ندانستن دلیل بر نبودن نیست، و جابر بن حیان شاگرد امام صادق (ع) شیمیدان معروف در کتابی به نام الرحمة که در صنعت کیمیا نگاشته فصلی در چگونگی تبدیل فلزها به طلا آورده است. و همچنین محمد بن زکریای رازی طبیب و کیمیاگر معروف ایرانی در این باره مطالعات و تجربیات وسیعی داشته است (مترجم).
[٢] فروع کافی، ج ٥، ص ٣٠٧، حدیث ١٥.