یکی دیگر از حقوق متقابل اجتماعی، «حقوق خویشاوندان» است که در روایات فراوانی با عنوان «صله رحم» مطرح است.
رسول گرامی اسلام‌صلی الله علیه وآله وسلم و دیگر رهبران معصوم‌علیهم السلام رهنمود داده‌اند که رسیدگی به مشکلات خویشاوندان به خصوص فامیلان دور، عمر انسان را طولانی می‌کند.
سبب ازدیاد رزق و روزی می‌شود.
و عامل تقویت پیوند دوستی‌ها و سلامت جامعه می‌گردد.
حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام در خطبه ٢٣ فرمود که:
أَیهَا النَّاسُ، إِنَّهُ لَا یسْتَغْنِی الرَّجُلُ - وَإِنْ کَانَ ذَا مَالٍ - عَنْ عِتْرَتِهِ، وَدِفَاعِهِمْ عَنْهُ بِأَیدِیهِمْ وَأَلْسِنَتِهِمْ، وَهُمْ أَعْظَمُ النَّاسِ حَیطَةً مِنْ وَرَائِهِ، وَأَلَمُّهُمْ لِشَعَثِهِ، وَأَعْطَفُهُمْ عَلَیهِ عِنْدَ نَازِلَةٍ إِذَا نَزَلَتْ بِهِ. وَلِسَانُ الصِّدْقِ یجْعَلُهُ اللَّهُ لِلْمَرْءِ فِی النَّاسِ خَیرٌ لَهُ مِنَ الْمَالِ یرِثُهُ غَیرُهُ.
و منها: أَلَا لَا یعْدِلَنَّ أَحَدُکُمْ عَنِ الْقَرَابَةِ یرَی بِهَا الْخَصَاصَةَ أَنْ یسُدَّهَا بِالَّذِی لا یزِیدُهُ إِنْ أَمْسَکَهُ وَلَا ینْقُصُهُ إِنْ أَهْلَکَهُ؛ وَمَنْ یقْبِضْ یدَهُ عَنْ عَشِیرَتِهِ، فَإِنَّمَا تُقْبَضُ مِنْهُ عَنْهُمْ یدٌ وَاحِدَةٌ، وَتُقْبَضُ مِنْهُمْ عَنْهُ أَیدٍ کَثِیرَةٌ؛ وَمَنْ تَلِنْ حَاشِیتُهُ یسْتَدِمْ مِنْ قَوْمِهِ الْمَوَدَّةَ.
ضرورت تعاون با خویشاوندان
«ای مردم، انسان هر مقدار که ثروتمند باشد، باز از خویشاوندان خود بی‌نیاز نیست که از او با زبان و دست دفاع کنند، خویشاوندان انسان، بزرگ ترین گروهی هستند که از او حمایت می‌کنند، و اضطراب و ناراحتی او را می‌زدایند، و در هنگام مصیبت‌ها نسبت به او، پرعاطفه‌ترین مردم می‌باشند، نامِ نیکی که خدا از شخصی در میان مردم رواج دهد بهتر از میراثی است که دیگری بردارد.
آگاه باشید، مبادا از بستگان تهیدست خود روبرگردانید، و از آنان چیزی را دریغ دارید، که نگاه داشتن مال دنیا زیادی نیاورد و از بین رفتنش کمبودی ایجاد نکند، آن کس که دست دهنده خود را از بستگانش باز دارد، تنها یک دست را از آنها گرفته امّا دست‌های فراوانی را از خویش دور کرده است، و کسی که پر و بال محبّت را بگستراند، دوستی خویشاوندانش تداوم خواهد داشت.» [١] .
و در نامه ٣١ در رهنمودی ارزشمند به فرزند خود امام مجتبی‌علیه السلام تذکّر داد:
وَأَکْرِمْ عَشِرَتَکَ، فَإِنَّهُمْ جَنَاحُکَ الَّذِی بِهِ تَطِیرُ، وَأَصْلُکَ الَّذِی إِلَیهِ تَصِیرُ، وَیدُکَ الَّتِی بِهَا تَصُولُ.
«خویشاوندانت را گرامی دار، زیرا آنها پر و بال تو می‌باشند، که با آن پرواز می‌کنی، و ریشه تواند که به آنها باز می‌گردی، و دست نیرومند تواند که با آن حمله می‌کنی.» [٢] .

پی نوشت ها:
(١) خطبه ٢٣ نهج‌البلاغه معجم المفهرس محمد دشتی، که برخی از اسناد آن به این شرح است:
١- اصول کافی ج٢ ص٢٩٤ح٥و١٥٤ ح١٩: کلینی (متوفای ٣٢٨ ه)
٢- عقدالفرید ج٢ ص١٨٣ فضل العشیره: ابن عبد ربه مالکی‌متوفای ٣٢٨ ه)
٣- کتاب صفین ص١٠: نصربن مزاحم (متوفای ٢٠٢ ه)
٤- تاریخ ج٢ ص٢٠٧: ابن واضح (متوفای ٢٩٢ ه)
٥- ربیع‌الابرار ج٣ ص١٤٦ وج٥ ص٨٩: زمخشری معتزلی (متوفای ٥٣٨ ه)
٦- کنزالعمال ج١٦ ص١٩٢ وص٢٠٧ وص٢٢٦: متقی هندی حنفی (متوفای ٩٧٥ه)
٧- تاریخ دمشق ج٣ ص٢٧١: ابن عساکر شافعی (متوفای ٥٧٣ ه)
٨- غریب الحدیث ج ٢ ص ١٨٣: ابوعبید ابن سلام (متوفای ٢٢٣ ه)
٩- النهایة ج ٣ ص ٤٦٨: ابن اثیر شافعی (متوفای ٦٠٦ ه).
(٢) نامه ٣١ نهج‌البلاغه، معجم‌المفهرس محمد دشتی، که برخی از اسناد آن به این شرح است:
١- کتاب رسائل: کلینی (متوفای ٣٢٨ ه)
٢- کتاب زواجر و مواعظ: حسن‌بن‌عبدالله‌بن‌سعید(متوفای قرن٣ ه)
٣- عقد الفریدج٣ص٩٠ و٩١ و١٤٣ وج٣ جدید١١٤: ابن عبد ربه مالکی (متوفای ٣٢٨ ه)
٤- من لایحضره الفقیه ج٤ ص٣٩٢ و٣٨٦: شیخ صدوق (متوفای ٣٨١ ه)
٥- تحف العقول ص٩٧: ٥٢ و٩٩: ٦٨ و٧٦: ابن شعبه حرانی (متوفای ٣٨٠ ه)
٦- کتاب وصایا: سید بن طاووس (متوفای ٦٦٤ ه)
٧- کتاب کشف المحجة (فصل ١٥٤(ص٢٢٠: سید بن طاووس (متوفای ٦٦٤ ه)
٨- فروع کافی ج ٥ ص٣٣٨ و٥١٠ ح٣: کلینی (متوفای ٣٢٨ ه).