بررسي و داوري در مسايل اختلافي ميان دو فيلسوف اسلامي - حسنی، حسن - الصفحة ١٨ - در فلسفه و كلام

مخالف با نظرات فلسفى او باشد نبايد آن را از نظرات صحيح خواجه تلقى نمود.

فخر رازى هم در مسائل فلسفى آراء متخالف دارد، مثلا در مورد نفس ناطقه و در مورد وجود حق تعالى كه گاه وجود حق تعالى را عارض بر ماهيتش مى‌داند و گاه آن را مجرد از ماده و ماهيّت معرفى مى‌كند و در مورد صورت نوعيّه و موارد ديگرى كه در صفحات ١٠ و ١١ آورده‌ايم وليكن جهت رفع اختلاف آراء او بگونه‌اى كه در رفع اختلاف آراء خواجه طوسى ارائه نموديم راه‌حلى به‌نظر نرسيد.

٨- «سابقه تاريخى داورى»

بتناسب موضوع كتاب كه در بررسى مسائل اختلافى ميان خواجه نصير طوسى و امام فخر رازى و داورى ميان آنها است به سابقه تاريخى داورى دانشمندان اسلامى در زمينه‌هاى مختلف بطور اجمال اشاره‌اى مى‌شود.

در فلسفه و كلام:

- «المحاكمات بين شراح الاءشارات»، در سه جلد، تاليف حسن بن يوسف بن على بن مطهر حلّى، متوفى ٧٢٦ ه.

- «المحاكمات بين شرحى الاءشارات»، تاليف محمد بن محمد قطب الدين رازى متوفى ٧٧٦ ه كه جلال الدين محمد بن اسعد دوانى متوفى ٩٠٢ و آقا حسين خوانسارى «متوفى ١٠٩٩» بر محاكمات او حاشيه نوشته‌اند.

- «المحاكمات بين الطبقات الصدريّه و الجلاليّه»، تاليف كمال الدين حسين بن عبد الحق اردبيلى الهى، «متوفى ٩٤٠» كه در ميان حاشيه صدر الدين محمّد دشتكى شيرازى بر شرح تجريد و حاشيه ملا جلال دوانى بر شرح تجريد داورى نموده است. «محاكمات امير غياث الدين» منصور بن صدر الدين محمد دشتكى شيرازى، متوفى ٩٤٨ ه و آن خود سه كتاب است: اولى محاكمه ميان حواشى پدرش، صدر الدين محمد دشتكى بر شرح تجريد و حواشى محقق جلال الدين دوانى بر شرح تجريد دومى، محاكمه ميان حواشى پدرش بر شرح مختصر عضدى و حواشى دوانى بر همان شرح.

سومى محاكمه ميان حواشى پدرش بر شرح مطالع و حواشى دوانى بر آن شرح.

«المحاكمات بين الطبقات» تاليف شمس الدين محمد بن احمد خضرى متوفى ٩٥٧ ه

- «المحاكمات بين شرحى الاءشارات» تاليف مولى بدر الدين محمد بن اسعد بن محمد ايمانى.