بررسي و داوري در مسايل اختلافي ميان دو فيلسوف اسلامي - حسنی، حسن - الصفحة ١ - ١ - خواجه نصير الدين طوسى

مقدمه:

١- خواجه نصير الدين طوسى‌

خواجه نصير الدين، محمد بن محمد بن حسن طوسى، (٥٩٧- ٦٧٢) شهرت او در حدى است كه بى‌نياز از تعريف است. در حق وى گفته‌اند «خواجه حكيمى است متكلم و سياسى و نابغه بى‌نظير، اقليدس زمان، بطلميوس دوران و رسطاليس دهر و ...[١]».

كتب كلامى و حكمى و تحرير اقليدس و تحرير مجسطى او ... شاهد صادق بر اين سخن است.

حاجى خليفه در «كشف الظنون»، او را در اول مرتبه طبقه اولى از مصنفين قرار داده است و مى‌گويد او را بر جميع اهل عالم حقى است ظاهر و رعايت او واجب است و ...[٢]».

محمد بن شاكر در «فوات الوفيات» مى‌گويد: «خواجه نصير الدين طوسى در علم اوائل، در ارصاد و مجسطى سرآمد همه بود»[٣].

و باز مى‌گويد:

«منزلت خواجه در نزد هلاكو، بقدرى بود كه بهرچه اشاره مى‌فرمود، هلاكو از او اطاعت مى‌كرد ...[٤]».

وى مى‌افزايد:

«خواجه پيوسته در تحقيقات علمى بسر مى‌برد و كتابخانه او در مراغه بيش از چهارصد

[١] خوانسارى- روضات الجنات- شماره ثبت دفتر كتابخانه مجلس شورى ١٦٦١ ط- صفحه ٧٣٠

[٢].... ان المؤلفين المعتبرة تصانيفهم فريقان: الاول من له فى العلم ملكة تامة و دربة كافية ... فتصانيفهم عن قوه تبصرة و نفاذ فكر و سداد راى كالنصير و العضد و السيد و السّعد و الجلال ... هولاء احسنوا الى الناس كما احسن الله سبحانه و تعالى اليهم و هذه لا يستغنى عنها احد ...- حاجى خليفه- كشف الظنون- المكتبه الاسلامية- الطبعة الثانيه- تهران ١٣٨٧ ه- ج ١- صفحه ٣٨.

[٣].... كان راسا فى علم الاوائل لا سيما فى الاءرصاد و المجسطى فانه فاق الكبّار ... محمد بن شاكر- فوات الوفيات- ج ٢- كتابخانه مجلس شوراى ٥٠/ ٣ ج ٢- صفحه ١٨٦.

[٤]كان ذا حرمة و منزلة عند هلاكو و كان يطيعه فيما بشير عليه- ماخذ قبل.