گزيده دانشنامه امام حسين عليه السلام - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٨٧٤
توضيحى در باره شُمار فرشتگان حرم امام حسين عليه السلام
احاديثى را كه در باره فرشتگان حاضر در حرم امام حسين عليه السلام وارد شده اند ، به پنج دسته مى توان تقسيم كرد : دسته اوّل ، احاديثى كه دلالت دارند هر روز ، هزار فرشته ، اطراف مزار امام عليه السلام حضور دارند . دسته دوم ، احاديثى كه تصريح مى كنند چهار هزار فرشته ، ژوليده و غبارآلود ، در كنار مزار امام حسين عليه السلام ، تا قيامت بر او مى گِريند . دسته سوم ، احاديثى كه دلالت دارند هفتاد هزار فرشته ، در كنار مزار امام عليه السلام حضور دارند . اين احاديث نيز دو دسته اند . شمارى از آنها مى گويند : هر روز ، هفتاد هزار فرشته به زيارت او مى آيند و به آسمان ، باز مى گردند و برخى ديگر ، حضور آنها را تا قيامت يا تا هر وقت كه خدا بخواهد ، بيان كرده اند . دسته چهارم ، احاديثى كه شمار فرشتگان حاضر در حرم ابا عبد اللّه عليه السلام را يك ميليون ، ذكر كرده اند . دسته پنجم ، احاديثى كه تصريح مى كنند مزار ايشان ، محلّ رفت و آمدِ فرشتگان است ؛ ولى به تعداد آنها اشاره اى ندارند . گفتنى است كه بيشتر احاديث ، دلالت بر عدد چهار هزار دارند . بنا بر اين ، اگر تعارض ميان احاديث را بپذيريم ، ترجيح با دسته دوم است ؛ ليكن مى توان گفت كه اعداد ، در اين گونه احاديث ، مفهوم مخالف ندارند و منظور از آنها ، تنها بيانِ كثرت است ، يا اين كه اختلاف احاديث ، ناظر به مأموريت هاى مختلف فرشتگان است ، يا اين كه حضور فرشتگان در زمان هاى مختلف ، افزايش يا كاهش مى يابد . البته بايد پذيرفت كه جمع كردن ميان همه اين احاديث ، مشكل است و احتمال خطاى راوى و خَلط در برخى از آنها ، بعيد نيست .