كه احتمال وجودشان در منابعى كه به ما نرسيده اند، مى رود . بدين جهت است كه مطالب ياد شده در اين گونه كتاب ها، بدون ارزيابى، قابل استناد نيستند. اين منابع، عبارت اند از:

١. مقتل الحسين عليه السلام المنسوب إلى أبى مِخنَف

ابو مِخنَف لوط بن يحيى بن سعيد (م ١٥٨ ق) ، از مورّخان مورد اعتماد و از اصحاب امام صادق عليه السلام است . او به احتمال فراوان ، شيعه و البته مقبول مورّخان فريقَين است و از اين رو ، تاريخ نگاران و سيره نويسان متعدّدى از كتاب او در باره قيام امام حسين عليه السلام نقل كرده اند . از اين ميان ، مى توان به : محمّد بن عمر واقدى (م ٢٠٧ ق) ، ابن قُتَيبه (م ٢٧٦ ق) در الإمامة و السياسة ، محمّد بن جرير طبرى (م ٣١٠ ق) در تاريخش ، ابن عبد ربّه (م ٣٢٨ ق) در العقد الفريد ، على بن حسين مسعودى (م ٣٤٥ ق) در مُروج الذهب و أخبار الزمان ، شيخ مفيد (م ٤١٣ ق) در الإرشاد و نيز النصرة فى حرب البصرة ، شهرستانى (م ٥٤٨ ق) در الملل و النحل ، خوارزمى (م ٥٦٨ ق) در مقتل الحسين عليه السلام و در آخرين حلقه ها به ابن عساكر (م ٥٧١ ق) [١] در تاريخ دمشق ، ابن اثير (٦٣٠ ق) در الكامل ، سبطِ ابن جوزى (م ٦٥٤ ق) در تذكرة الخواصّ و ابو الفدا (م ٧٣٢ ق) در المختصر فى أخبار البشر اشاره كرد . [٢] سوگمندانه بايد گفت كه اصل كتاب ابو مخنف ، مفقود است و ما تنها مى توانيم از جمع آورى گزارش هاى اين مورّخان ، به بخشى از كتاب او دست يابيم . در دوره معاصر ، افراد متعدّدى، از جمله آقايان: محمّدباقر محمودى، حسن غفارى و محمّدهادى يوسفى غروى ، به اين كار، همّت گماشته و بخش هايى از كتاب ابو مخنف را كه طبرى و ديگران در آثار خود ، گزارش كرده اند ، گرد آورده و با نام هاى: عَبَراتُ المصطفَين، مقتل الحسين عليه السلام و وقعة الطف منتشر ساخته اند . [٣]

[١] ابن عساكر ، بسيار كم از ابو مخنف نقل مى كند ؛ ولى در بخش معرّفى زينب دختر امام حسين عليه السلام ، تصريح مى كند كه كتاب ابو مخنف را خوانده است (ر . ك : تاريخ دمشق : ج ٦٩ ص ١٦٨) . [٢] ر. ك : وقعة الطفّ : ص ٩ (مقدّمه) . [٣] گفتنى است: ابو على محمّد بن محمّد بَلعمى (م ٣٦٣ ق)، وزير سامانيان، ترجمه اى آزاد (با افزوده هاى تاريخى) از تاريخ الطبرى انجام داده كه به تاريخ بلعمى مشهور است و بخشى از آن، با عنوان: قيام سيد الشهدا حسين بن على عليه السلام و خونخواهى مختار به روايت طبرى و انشاى ابو على بلعمى، به كوشش محمد سَرور مولايى، گزينش و منتشر شده است (ر. ك: كتاب شناسى تاريخى امام حسين عليه السلام : ص ٧٤).