در برخى از روايات ، به نقل از امام حسين عليه السلام آمده كه ايشان ، صبح عاشورا ، ضمن دعوت كردن ياران خود به شكيبايى و مقاومت ، فرمود : إنَّ اللّه َ عز و جل قَد أذِنَ فى قَتلِكُمُ اليَومَ وقَتلى . [١] خداوند عز و جل امروز به كشتن شدن شما و من ، اجازه داد . با ملاحظه اين گونه روايات ، اين پرسش پيش مى آيد كه : مقصود از اذن الهى در كشته شدن امام عليه السلام و يارانش چيست ؟ پاسخ ، اين است كه اذن الهى ، بر دو گونه است :

١ . اذن تشريعى

بدين معنا كه در نظام قانون گذارى (تشريعى) ، در مواردى ، خداوند متعال ، اجازه مى دهد كه انسان ، كارى را انجام دهد ، و در مواردى نيز اجازه نمى دهد . بى ترديد ، كشته شدن امام عليه السلام و يارانش ، سرآمد محرّمات تشريعى الهى است . بنا بر اين ، مقصود از «اذن» در رواياتى كه ملاحظه شد ، قطعا اذن تشريعى نيست .

٢ . اذن تكوينى

مقصود از اذن تكوينى ، اين است كه تحقّق هر پديده در جهان ، منوط به اجازه تكوينى آفريدگار جهان است . توضيح مطلب ، اين كه در نظام آفرينش ، هر پديده ، علّت خاصّى دارد كه تنها از مجراى آن ، قابل تحقّق است ؛ امّا تأثير اسباب در

[١] كامل الزيارات : ص ١٥٢ ح ١٨٥ و ص ١٥٣ ح ١٨٩ .