ميان ، از نقل مطالب ضعيف و استفاده از كتب و منابع غير قابل اعتماد (مانند : روضة الشهدا ، أسرار الشهادة ، المنتخب طريحى و ...) خوددارى نمى كند . [١] شهيد سيّد محمّد على قاضى طباطبايى ـ كه با مؤلّف ، آشنايى و مكاتبه داشته ـ نيز نقل هاى كتاب را چندان قابل اعتماد نمى داند و آن را آميخته از صحيح و ضعيف مى شمارد و از اين رو ، مطالعه كننده كتاب را به دقّت در آن ، فرا مى خواند [٢] . [٣]

ج ـ منابع معاصر

منابع تاريخ عاشورا ، پس از قرن نهم و دهم ، آن قدر متعدّدند كه نمى توان به همه آنها پرداخت ؛ امّا به طور كلّى مى توان گفت كه اعتبار اين كتب، تابع اعتبار منابع مورد استفاده مؤلّفان آنهاست. به سخن ديگر، گزارش كتب متأخّر و معاصر ، هر اندازه متّكى بر كتاب هاى كهن تر و معتبرتر باشد و در نقل آن ، امانتدارى و دقّت بيشترى رعايت شده باشد، قابل اعتمادتر خواهد بود. از اين رو ، كتاب هاى بزرگى مانند بحار الأنوار و كتاب هاى پر مراجعه اى مانند نفس المهموم و منتهى الآمال را نمى توان با يك نظر كلّى در يكى از دو دسته پيشين جاى داد، يا نمى توان كتابى مانند الكبريت الأحمر محمّدباقر بيرجندى (١٢٧٦ ـ ١٣٥٢ ق) را با وجود عالم بودن نويسنده آن ـ كه كتاب خود را با تتبّع فراوان ، گردآورده ـ ، معتبر يا غير معتبر دانست ؛ زيرا برخى منابع آن ، قابل اعتماد و برخى ديگر ، ضعيف اند . البتّه

[١] براى ديدن برخى مطالب ضعيف اين كتاب و نقد آنها، ر. ك: عاشورا ـ عزادارى ـ تحريفات: ص ٣٨٨ و ٣٩٣ و ٣٩٦ و ٤٠٠. [٢] تحقيق در باره اوّل اربعين حضرت سيّد الشهدا عليه السلام : ص ٣٨٢ . [٣] نمونه هايى از اخبار ضعيف و حتّى متفرّد اين كتاب ، عبارت اند از : اين كه امام حسين عليه السلام وقتى ديد على اكبر به ميدان مى رود ، سه بار مُشرف به مرگ شد ، يا عمّه ها و خوهران على اكبر ، از رفتن وى به ميدان ممانعت كردند ، يا زينب قبل از آمدن امام ، خودش را روى جنازه على اكبر انداخت ؛ چون مى دانست اگر او فرزندش را كشته ببيند ، روح از بدنش مفارقت مى كند (معالى السبطين: ج ١ ص ٢٥٤ ـ ٢٥٥) ، خروج ليلى از خيمه با سر برهنه پس از شهادت على اكبر (ج ٢ ص ٢٤) و... .