نور العين ، مقتلى منسوب به «ابو اسحاق اسفراينى» است و اين عنوان (كُنيه و نسبت)، منحصر به ابراهيم بن محمّد بن ابراهيم اسفراينى (م ٤١٧ يا ٤١٨ ق) ، فقيه شافعى است ؛ امّا هيچ يك از منابع كهن ، تأليف چنين كتابى را در شرح حال او گزارش نكرده اند . [٥] در ميان كتاب شناسان متأخّر ، ابتدا اسماعيل پاشا بغدادى [٦] و پس از او ، شيخ آقا بزرگ تهرانى [٧] و يوسف اِليان سَركيس [٨] اين كتاب را به وى منسوب نموده اند . آنچه نظر اسماعيل پاشا را كم اعتبار مى كند ، اشاره وى به وفيات الأعيان به عنوان منبع است ، حال آن كه ما چنين مطلبى را در وفيات الأعيان نيافتيم و اسماعيل پاشا خود در كتاب ديگرش ، إيضاح المكنون ، كتاب را بدون ذكر مؤلّف آن ، معرّفى كرده است . [٩] كتاب شناسان معاصر ، مانند سيّد عبد العزيز طباطبايى ، نيز بر اين اعتقادند كه اين كتاب را بر اسفراينى بسته اند ؛ زيرا اسلوب و سبْك آن، با كتاب هاى تأليف شده در قرن چهارم ، يعنى سال هاى تدريس و تأليف اسفراينى ، همسان نيست . [١٠] نكته آخر ، آن

[١] مؤلّفو الشيعة فى صدر الإسلام : ص ٤١ . [٢] مستدركات أعيان الشيعه : ج ٦ ص ٢٥٥ . [٣] تحقيق در باره اوّلْ اربعين حضرت سيّد الشهدا عليه السلام : ص ٦٠ و ٧٦ و ٢١٩ و٢٢١ و ٢٢٢ . [٤] براى آگاهى بيشتر در باره اين كتاب و ديگر منابع مرتبط ، ر. ك : كتاب شناسى تاريخى امام حسين عليه السلام : ص ٧٠ ؛ عاشورا ـ عزادارى ـ تحريفات : ص ٣٩٢ و ٣٩٥ و ٣٩٧. [٥] ر . ك : طبقات الشافعيّه: ج ٤ ص ٢٥٦، وفيات الأعيان: ج ١ ص ٢٨، تبيين كذب المفترى: ص ٢٤٣، سير أعلام النبلاء: ج ١٧ ص ٣٥٣؛ البداية و النهاية: ج ١٢ ص ٣٠. [٦] هدية العارفين : ج ١ ص ٨ . [٧] الذريعة : ج ١٧ ص ٧٢ ـ ٧٣ ش ٣٨٠ . [٨] معجم المطبوعات العربيّة : ج ١ ص ٤٣٦ . [٩] ءايضاح المكنون: ج ٢ ص ٦٨٥ . [١٠] ر.ك : أهل البيت فى المكتبة العربيّة: ص ٦٥٥.