در اين فصل ، شهادت عبد اللّه بن يَقطُر ، [١] سه گونه گزارش شده است : ١ . وى ، فرستاده امام حسين عليه السلام به سوى كوفيان بوده كه در قادسيه ، دستگير شد و به دستور ابن زياد ، از بالاى دارالحكومه ، به پايين پرتاب گرديد و بدين سان به شرف شهادت ، نائل آمد . خبر شهادت او، هم زمان با خبر شهادت مسلم عليه السلام و هانى ، در منزلگاه زُباله به امام حسين عليه السلام رسيد . [٢] گفتنى است كه بر پايه گزارش هاى ياد شده ، مشابهت سرنوشت عبد اللّه بن يَقطُر و قيس بن مُسهِر ، ابهام آميز است ، به گونه اى كه شيخ مفيد در الإرشاد مى نويسد : وقتى حسين عليه السلام به وادى حاجر از بطن الرُّمّه رسيد ، قيس بن مُسهِر صَيداوى ، و گفته مى شود كه برادر رضاعى خويش، عبد اللّه بن يَقطُر را به سوى مردم كوفه فرستاد . [٣] ظاهرا تا كنون كسى نتوانسته اين ابهام را روشن سازد . ٢ . در شمارى ديگر از گزارش ها آمده كه عبد اللّه بن يَقطُر ، حامل نامه مسلم عليه السلام به امام حسين عليه السلام بوده است [٤] كه دستگير و به دستور ابن زياد ، گردن زده شد. [٥] ٣ . برخى از گزارش ها نيز حاكى از آن است كه وى ، در كربلا شهيد شده است . گفتنى است كه در باره عبد اللّه بن يَقطُر ، چند نكته قابل تأمّل است : نكته اوّل، اين كه نام او تنها در جريان قيام امام حسين عليه السلام آمده است و غير از اين ، اطّلاع چندان دقيقى از وى در دست نيست . تنها در كتاب الخرائج و الجرائح ، آمده است كه : عبد اللّه بن يَقطُر بن ابى عقب ليثى ، از [تيره] بنى ليث ، از [قبيله] بكر بن عبد مناف بن كنانه است كه همشير حسين عليه السلام بوده است . نكته دوم، اين كه در گزارش هاى مشهور، وى «رَضيع (همشير)» امام حسين عليه السلام شمرده شده است ، [٦] در صورتى كه منابعى كه دوران كودكى امام عليه السلام را گزارش كرده اند ، اشاره اى به اين كه ايشان برادر رضاعى (همشير) داشته باشد ، ندارند . به عكس ، برخى روايات، تأكيد مى كنند كه ايشان ، از هيچ زنى شير نخورده است . [٧] گفتنى است كه مرحوم محمّد سماوى ، در كتاب إبصار العين ، براى توجيه اين مسئله ، گفته است : عبد اللّه بن يَقطُر حِميَرى (برادر همشير حسين عليه السلام ) ، مادرش ، دايه حسين عليه السلام بود ، همان طور كه مادر قيس بن ذريح ، دايه حسن عليه السلام بود ... . ابن حجر ، در الإصابة گفته : او صحابى بوده است ؛ چرا كه با حسين عليه السلام ، همسال بوده است . ليكن مستندى براى اين ادّعا نيافتيم ، و آنچه ايشان از ابن حجر نقل كرده است نيز در كتاب مورد اشاره ، يافت نشد [٨] . [٩] نكته سوم، اين كه گزارش هايى كه اعزام عبد اللّه را از جانب امام حسين عليه السلام مى دانند ، اشاره اى به متن پيام امام عليه السلام و مكان اعزام او ندارند ؛ امّا گزارش ابن اعثَم ـ كه دستگيرى وى را مرتبط با نامه مسلم عليه السلام به امام عليه السلام مى داند ـ ، متن نامه را هم آورده است [١٠] كه پس از وى ، اين موضوع به كتاب هاى ديگرى چون مقتل الحسينِ خوارزمى نيز راه يافته است . نكته چهارم، اين كه ظاهرا شهادت عبد اللّه بن يَقطُر ، قبل از قيس بن مُسهِر بوده است . نام وى در «زيارت رجبيه» ، چنين آمده است : سلام بر عبد اللّه بن يَقطُر ، برادر رضاعى حسين!

[١] نام پدر وى بقطر، يقطين و بيطر نيز ضبط شده است.[٢] ر.ك: ج ٥ ص ٢٠٣ (فصل هفتم / رسيدن خبر شهادت عبد اللّه بن يقطر در منزلگاه زباله).[٣] ر . ك : ص ٣٨١ (شهادت قيس بن مُسهِر صيداوى) .[٤] در نقل الفتوح ، وى حامل نامه مسلم بن عقيل براى امام حسين عليه السلام مبنى بر بيعت مردم كوفه و درخواست ازامام عليه السلام براى حركت به كوفه بود ؛ در اين باره، ر . ك : ج ٥ ص ٢٠٣ (فصل هفتم / رسيدن خبر شهادت عبد اللّه بن يقطر در زباله) . امّا در نقل تاريخ الطبرى حامل نامه را عابس بن ابى شبيب دانسته و در مثير الأحزان ، قيس بن مُسهِر هم افزوده شده است. ر .ك : ص١٤٩ (فصل چهارم / نامه مسلم به امام عليه السلام براى آمدن به كوفه) .[٥] وى توسّط عبد اللّه (/ مالك) بن يربوع تميمى ، در خارج كوفه دستگير مى شود. در اين باره، ر. ك: ج ٥ ص ٢٠٣ (فصل هفتم / رسيدن خبر شهادت عبد اللّه بن يقطر در منزلگاه زُباله).[٦] ر . ك : ص ٣٧٧ ح ١٢٧٣ ـ ١٢٧٩ . شايان ذكر است كه در هر منبعى كه نام وى آمده، عبارت «رضيع الحسين عليه السلام (همشير حسين عليه السلام )» نيز مضبوط است.[٧] ر. ك: ج ١ ص ٢١٩ (بخش اول / فصل چهارم: پرورش / از هيچ زنى شير نخورد).[٨] در الإصابة، در شرح حال عبد اللّه بن يقطر ، از طبرى ، چنين نقل شده است : «با حسين بن على عليه السلام كشته شد و همشير او بوده است»، كه همان سخن مشهور است . مصحّح، در پانوشت إبصار العين ، براى توجيه، به شرح حال عبد اللّه بن يقظه در الإصابة، ارجاع داده است به اين عنوان كه مراد الإصابة ، همان عبد اللّه بن يقطر باشد ؛ ولى توجّه به متن الإصابة ، بطلان اين ارجاع را هم ثابت مى كند . متن الإصابة ، چنين است : «هوذة بن الحارث بن عجزة بن عبد اللّه بن يقظه... ذكره الطبرى و ابن شاهين فى الصحابة» . چنان كه ملاحظه مى گردد ، اوّلاً در اين جا شخص مورد بحث ، هوذة بن حارث است ، نه عبد اللّه بن يقظه . ثانيا در اين متن ، سخنى از «رَضيع الحسين» و ارتباط او با امام حسين عليه السلام مطرح نيست .[٩] در بعضى منابع ، ـ جدا از واقعه كربلا، ـ شخصى به نام عبد اللّه بن يسار يا بشار يا ��اعر بن ابى عقب ليثى برادر رضاعى امام حسين عليه السلام معرّفى شده است كه از شواهد بر مى آيد او بعد از حادثه كربلا، زنده بوده ؛ امّا در منابع مربوط به حادثه كربلا، عبد اللّه بن بقطر يا يقطر ضبط شده ، كه قبل از امام حسين عليه السلام نيز شهيد شده است.[١٠] ر . ك : ج ٥ ص ٢٠٣ (فصل هفتم / رسيدن خبر شهادت عبد اللّه بن يقطر در زُباله).