مرجئه «١» پس از شهادت على (ع) و روى كار آمدن بنى اميه، برخى از مردم مسلمان در برابر خوارج كه نه امامت على (ع) را باور داشتند و نه خلافت معاويه را، فرقه تازه‌ اديان الهى و فرق اسلامى ٢٤٣ مرجئه ..... ص : ٢٣٧ اى تشكيل دادند كه مرجئه خوانده مى‌شوند. اينان كسانى هستند كه معتقدند: اگر انسانى مؤمن باشد، هيچ معصيتى به ايمان او ضرر نمى‌رساند، همان گونه كه هيچ طاعتى، كفرِ كافر را جبران نمى‌كند و مى‌گفتند: ايمان قول بدون عمل است. گويى ايشان ايمان را اختيار كرده و عمل را به كنارى نهاده‌اند. زيرا معتقد بودند كه اگر نماز نخوانند و روزه نگيرند، ايمان آنها را نجات مى‌دهد. ظاهراً اين نام (مرجئه) را از اين سخن خداى تعالى گرفته باشند كه «وَ آخَروُنَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِاللَّهِ» «٢» ، و عذاب را كلًا از تمامىِ مسلمين ساقط كرده بودند. برخى از آنان مى‌گفتند: با وجود ايمان، هيچ گناه كوچك و بزرگى، ضررى نمى‌رساند، كما اينكه در صورت كفر، هيچ طاعتى، سودى ندارد. «ارجاء» يا از ماده رجاء است، يعنى كه آنها از خدا، اميد ثواب براى گناهكاران را دارند و يا از ماده ارجاء مشتق است و ارجاء يعنى تأخير، زيرا كه آنها حكمِ مرتكبان گناه كبيره را به آخرت موكول مى‌داشتند. بنابراين، اساس مذهب مرجئه، خوددارى از قضاوت يقينى به عذاب يا عفوِ گناهكارانى است كه بدون توبه مرده‌اند. آنان اين مسأله را به خداوند ارجاء مى‌دهند و از همين رو، مرجئه خوانده مى‌شوند. برخى از آنان اعتقاد به رهايى عدّه خاصى از گناهكاران- به جز تاركين نماز- هستند و به آيه‌اى استناد مى‌كنند كه درباره وعيد اهل نماز نازل شده است. آنان مى‌گويند آيه تنها شامل كسانى است كه تركِ نماز مى‌كنند.