دولت اموى سقوط كرد و عباسيان زمام امور را به دست گرفتند در سال ١٤٣ هجرى دوران خلافت منصور، نهضتى بزرگ براى تدوين و نشر احاديث نبوى صلى الله عليه و آله پايه‌ريزى گرديد و قبل از اين دوره، پيشوايان حديث از حفظ براى همديگر نقل حديث مى‌كردند و كتب مرتب و مدوّنى در اين زمينه نوشته نشده بود. «١» آزادى تدوين حديث و علاقه مردم به شنيدن آثار نبوى صلى الله عليه و آله سبب شد كه رندان دنياپرست از طريق جعل حديث، براى خود مقام و موقعيتى كسب كنند و به كرسى استادى تكيه زنند و به نشر گسترده احاديث جعلى بپردازند تا آنجا كه محمد بن اسماعيل بخارى متولد ١٩٤ هجرى، از ميان ششصد هزار حديث، چهار هزار آن را معتبر دانسته و در صحيح خود نوشته است. «٢» و ابو داود متولد ٢٠٢ هجرى، صحيح خود را از ميان پانصد هزار حديث برگزيده و فقط چهار هزار و ششصد حديث را صحيح دانسته است. «٣» ٤- اجتهاد در برابر نص‌ يكى ديگر از عوامل زمينه‌ساز پيدايش فرقه‌هاى كلامى و فقهى اين بود كه صحابه بعد از پيامبر صلى الله عليه و آله، با فرامين صريح و آشكار آن حضرت مخالفت ورزيدند و احكام خدا را تغيير دادند و در توجيهش، آن را به‌عنوان يك نظر اجتهادى قلمداد كردند و از اين طريق هرگونه اظهار نظرى كه حتى با ضروريات دين مخالفت داشت يا اعمال و رفتارى كه با موازنه شرعى ناسازگار بود يك امر مشروع و موجه جلوه كرد و زمينه براى صاحبان هوى و هوس فراهم گرديد تا به‌عنوان مجتهد بتوانند احكام خدا را مطابق خواسته‌هاى خود تفسير كنند كه نتيجه آن تولّد نامشروع فرقه‌هاى كلامى و فقهى در دامن جامعه اسلامى بود. نمونه‌هايى از اجتهاد در برابر نص: خالد بن وليد، مالك بن نويره «٤» را كشت و با زنش زنا كرد. عمر به ابوبكر گفت: از