تا امام دوازدهم انشعاب قابل توجهى به وجود نيامد و اگر وقايعى نيز در شكل انشعاب پيش آمده، چند روز بيش نپاييده و خود به خود منحل شده است؛ مانند اين كه جعفر، فرزند امام دهم (ع)، پس از شهادت برادر خود (امام يازدهم)، دعوى امامت كرد و گروهى به وى گرويدند، ولى پس از مدت كوتاهى متفرق شدند. فرقه‌هاى نامبرده، كه در برابر اكثريت شيعه قرار گرفته‌اند، در اندك زمانى منقرض شدند، بجز دو فرقه زيديه و اسماعيليه كه باقى مانده‌اند و اكنون نيز گروهى از ايشان در مناطقى مانند يمن، هند، لبنان و جاهاى ديگر زندگى مى‌كنند. «١» در اين جا به معرفى دو فرقه زيديه و اسماعيليه و برخى فرقه‌هاى كوچك مى‌پردازيم. زيديه‌ يكى از فرقه‌هاى مذهبى مهم شيعه، زيديه است كه در يمن و لبنان «٢» پيروانى دارد. آنان خود را پيرو زيد شهيد فرزند امام سجاد عليه السلام مى‌دانند و او پس از حضرت امير عليه السلام و امام حسن و امام حسين عليهما السلام، امام آنان شمرده مى‌شود. ابتدا شخصيت و عقايد زيد را از ديدگاه روايات مورد بررسى قرار مى‌دهيم: او در سال هشتاد هجرى متولد شد و عليه هشام بن عبدالملك در كوفه قيام كرد و توسط يوسف بن عمر والى كوفه در سن ٤٢ سالگى در سال ١٢١ هجرى به شهادت رسيد. «٣» او را پس از شهادت و دفن، نبش قبر كردند و جنازه بى‌سرش را در كُناسه (نام محلى «٤» در كوفه) به دار كشيدند و سرش را براى هشام به دمشق فرستادند. سرش نيز بر دروازه دمشق نصب گرديد. «٥» زيد به عنوان فردى كه در مكتب امامان‌ اديان الهى و فرق اسلامى ١٦٢ زيديه ..... ص : ١٥٧ اهل بيت عليهم السلام رشد كرده و پرورش يافته بود به امامت آنان معتقد بود و ايشان را جانشين جدش پيامبر صلى الله عليه و آله مى‌شناخت. عمرو بن خالد مى‌گويد زيد فرمود: