فصل سوم: فرقه‌هاى شيعه‌ شيعيان هم بنا به دلايلى (از جمله دامن زدن خلفاى جور به اختلاف آراء مذهبى براى نيل به مقاصد شوم سياسى خود و نيز ممنوع كردن ائمّه معصوم (ع) از نقل و بيان حقايق و معارف اسلام ناب محمدى (ص))، دچار تفرقه و تشتّت آراء گشتند و به فرقه‌هايى با عقايد جداگانه تقسيم شدند. علماى كتب ملل و نحل در تقسيم بندى مذهب شيعه، نظرهاى گوناگونى ارائه داده و هر كدام فِرق متعددى براى شيعه ذكر كرده‌اند. «١» اما بررسى‌ها نشان مى‌دهد كه بسيارى از اين فرقه‌ها يا ساخته ذهن آن‌ها بوده و وجود خارجى نداشته يا متكى به برداشت‌ها و تفكرات افراد نادرى است كه جز خود آن‌ها و اندكى ديگر از آن پيروى نكرده‌اند و اساساً نمى‌توان چنين برداشت هايى را فرقه‌هاى مستقل مذهبى به حساب آورد؛ زيرا در محدوده زمانى خاصى از ميان رفته‌اند. با اين حساب، جز چند فرقه اصلى و مهم شيعى، فرقه‌هاى ديگرى وجود خارجى نداشته است. مؤلف كتاب بيان الاديان فرق اصلى شيعه را پنج فرقه: زيديّه، كيسانيّه، غاليّه، صباحيّه و اماميّه اثنى عشريه مى‌داند. «٢» و بغدادى در كتابش، چهار فرقه زيديّه، اماميّه، كيسانيّه و غُلاة را فِرق اصلى مى‌داند، «٣»، نيز شهرستانى در ملل و نحل، پنج فرقه كيسانيّه، اسماعيليّه، زيديّه، اماميّه و غاليّه را فِرق اصلى مى‌شمارد. «٤» هر كدام از آن‌ها فرق‌