اديان الهى و فرق اسلامى - ابراهیم زاده، عبدالله؛ علی نوری، علیرضا - الصفحة ١٤٠
قابل ديدن شد. گرايش به جبر و بحث حدوث و قدم قرآن از ديگر نمونههايى است كه توسط عالمان اهل كتاب در فرهنگ مسلمانان و كتبشان وارد شد. همچنين مفسرين، سخنان آنان را درباره آفرينش آدم و حوا و كيفيت آفرينش جهان بهعنوان شرح آيات قرآن در تفسير وارد كردند.
آنچه به نام اسرائيليات خوانده مىشود همين تعاليم و داستان سرايىهاى عالمان يهود و نصارى است كه بعد از رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله تظاهر به اسلام كردند و با انواع تملق توانستند در نزد خلفا مقام و منزلتى كسب كنند و حتى بعضى از آنها مانند كعب الاحبار توانستند بهعنوان مفتى در دستگاه عثمان نفوذ كنند و درآنجا به انجام وظيفه بپردازند. «١»
ب- از راه ترجمه
نفوذ افكار يونانى به عالم اسلامى از طريق ترجمه، يكى ديگر از علل زمينهساز پيدايش فرقههاى كلامى بود. بعد از ارتحال پيامبر صلى الله عليه و آله، فتوحات اسلامى گسترش يافت و كشورهايى فتح شد كه خود از پيش داراى تمدّن و فرهنگ بودند. و از طرف ديگر كار ترجمه كتب يونانى در جامعه اسلامى آن روز رواج پيدا كرد و از اين راه انديشههاى جديدى به روى مسلمانان گشوده شد كه بخشى از آنها با آموزههاى توحيدى اسلام ناسازگار بود.
پاسخى كه انديشمندان مسلمان به شبهات تازه وارد مىدادند متفاوت بود و اين خود بيش از پيش زمينهساز پيدايش مسلكها و مذهبهاى گوناگون گرديد.
در اين ميان، امامان اهل بيت عليهم السلام افرادى همچون هشام بن حكم، ابان بن تغلب، ابو جعفر مؤمن الطاق و ... را تربيت كردند تا بتوانند براساس اصول صحيح و با منطقى قوى با انديشههاى ضدّ دينى مبارزه كنند.
شاگردان مكتب اهل بيت عليهم السلام در عصر ترجمه، قوىترين افرادى بودند كه مىتوانستند با انديشههاى الحادى افرادى همانند «ابن ابى العوجاء» مناظره كلامى بنمايند. «٢»