متعددى را به عنوان فروع منشعب از اين‌ها نام مى‌برند. با توجه به اين كه در تعداد، نام و عقايد اين فرق اختلافات بسيارى وجود دارد و همه آن‌ها جز چند فرقه از بين رفته‌اند و نيز اين كه ذكر آن ها، سود چندانى ندارد، از اين رو از ذكر آن‌ها صرف نظر و به تاريخچه شيعه و پيدايش چند فرقه مهم آن اشاره مى‌كنيم: «١» مذهب شيعه در زمان سه پيشواى اول از پيشوايان اهل بيت (ع)؛ يعنى حضرات على، حسن و حسين (ع) هيچ گونه انشعابى نپذيرفت، ولى پس از شهادت امام سوم، بيش‌تر شيعه به امامت حضرت على بن حسين سجاد (ع) قايل شدند و تنها اقليّتى معروف به «كيسانيّه «٢»»، پسر سوم حضرت على (ع) به نام «محمد بن حنفيه» را امام دانستند و معتقد شدند كه محمد بن حنفيه پيشواى چهارم و همان مهدى موعود (ع) است كه در كوه رَضْوى‌ پنهان شده و روزى ظهور خواهد كرد. پس از رحلت امام سجاد (ع)، بيش‌تر شيعه به امامت فرزندش، امام محمد باقر (ع)، معتقد شدند، اما اقليتى به زيد شهيد، كه پسر ديگر امام سجاد (ع) بود، گرويدند و به زيديه موسوم شدند. پس از شهادت امام محمد باقر (ع)، شيعيان وى به فرزندش امام جعفر صادق (ع) ايمان آوردند و پس از آن حضرت، اكثريت، فرزندش امام موسى كاظم (ع)، را امام هفتم دانستند، اما جمعى اسماعيل، پسر بزرگ امام ششم، را كه در حال حيات پدربزرگوارش در گذشته بود، امام دانستند. آنان از اكثريت شيعه جدا شدند و به نام «اسماعيليه» معروف گشتند. برخى نيز پسر ديگر امام ششم به نام عبدالله افطح و بعضى فرزند ديگرش، محمد، را پيشوا دانستند و بعضى هم در خود آن حضرت توقّف كردند و ايشان را آخرين امام پنداشتند. پس از شهادت امام موسى كاظم (ع)، اكثريت شيعه فرزندش، امام رضا (ع) را امام هشتم دانستند و برخى در امام هفتم توقف كردند كه به «واقفيه» معروفند. اما پس از امام هشتم‌