انگیزه سیاسی مأمون در ترویج مکتب ارسطوئی - حسینیبیان، سیدمهدی - الصفحة ٤٦ - توصیف عقل و جایگاه آن
اى هشام! امير المؤمنين علِیهالسلام مىفرمود: خدا به چيزى بهتر از عقل پرستش نشود و عقل كسى درست نباشد تا چند خصلت در او باشد مردم از كفر و شرّش در امان باشند و به نيكى و هدايت او امِیدوار بوده زيادى مالش را بخشنده و گفتار اضافى در او نباشد بهر? او از دنيا به مقدار توانش باشد و تا زنده است از دانش سير نشود، ذلتِ همراه حق را بهتر از عزت با ناحق مىداند، تواضع را از اشرافيت دوستتر دارد، احسان اندک از ديگران را بيش شمارد و نيكى بسيار خود را اندک شمارد و همه مردم را بهتر از خود داند و خود را در دل از همه بدتر شمارد و اين خود تمام مطلب است...
ِیا هِشَامُ، لَا دِِینَ لِمَنْ لَا مُرُوَّةَ لَهُ[١] وَ لَا مُرُوَّةَ لِمَنْ لَا عَقْلَ لَهُ وَ إِنَّ أَعْظَمَ النَّاسِ قَدْراً الَّذِِی لَا ِیرَى الدُّنِْیا لِنَفْسِهِ خَطَراً،[٢] أَمَا إِنَّ أَبْدَانَكُمْ لَِیسَ لَهَا ثَمَنٌ إِلَّا الْجَنَّةُ،[٣] فَلَا تَبِِیعُوهَا بِغَِیرِهَا.
١. و ذلك لان من لا عقل له لا ِیكون عارفا بما ِیلِیق به و ِیحسن، و ما لا ِیلِیق به و لا ِیحسن، فقد ِیترك اللائق و ِیجِیىء بما لا ِیلِیق و من ِیكون كذلك لا ِیكون ذا دِین. و المروة الانسانِیة و كمال الرجولِیة و هِی الصفة الجامعة لمكارم الأخلاق و محاسن الآداب.
٢. الخطر: الحظ و النصِیب و القدر و المنزلة و السبق الذِی ِیتراهن علِیه.
٣. أِی: ما ِیلِیق أن ِیكون ثمنا لها الا الجنة، شبه علِیهالسلام استعمال البدن فِی المكتسبات الباقِیة ببِیعها بها؛ و ذلك لان الأبدان فِی التناقص ِیوما فِیوما لتوجه النفس منها إلى عالم آخر فان كانت النفس سعِیدة كانت غاِیة سعِیه فِی هذه الدنِیا و انقطاع حِیاته البدنِیة إلى اللّه سبحانه و الى نعِیم الجنة لكونه على منهج الهداِیة و الاستقامة فكانه باع بدنه بثمن الجنة معاملة مع اللّه تعالى و لهذا خلقه اللّه و إن كانت شقِیة كانت غاِیة سعِیه و انقطاع اجله و عمره الى مقارنة الشِیطان و عذاب النِیران لكونه على←