انگیزه سیاسی مأمون در ترویج مکتب ارسطوئی - حسینیبیان، سیدمهدی - الصفحة ٤١ - توصیف عقل و جایگاه آن
پدر و مادر خود نيكى كنيد و فرزندانتان را از ترس ندارى و تهِیدستِی نكشيد، چه آنکه ما شما و آنها را روزى مىدهيم، و به ناهنجارِیها چه آشكار و چه پنهان نزديک مشويد و نفسى را كه خدا محترم ساخته جز به حق نكشيد، اينهاست كه خداوند شما را به آن سفارش كرده است امِید است عقل خود را بکار بگِیرِید»...
ِیا هِشَامُ، ثُمَّ وَعَظَ أَهْلَ الْعَقْلِ وَ رَغَّبَهُمْ فِِی الْآخِرَةِ، فَقَالَ: (وَ مَا الْحَِیاةُ الدُّنِْیا إِلَّا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ لَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَِیرٌ لِلَّذِِینَ ِیتَّقُونَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ).[ ١]
اى هشام! سپس صاحبان اندِیشه را پند داده و به مِیل آخرت تشويقشان كرده و فرموده است: «زندگى دنيا جز بازى و سرگرمى نيست، تنها سراى آخرت است كه براى پرهيزكاران بهتر است آيا در اِینباره نمىانديشيد»...
ِیا هِشَامُ، ثُمَّ ذَمَّ الَّذِِینَ لَا ِیَعْقِلُونَ، فَقَالَ: (وَ إِذا قِِیلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللهُ قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما أَلْفَِینا عَلَِیهِ آباءَنا أَ وَ لَوْ كانَ آباؤُهُمْ لا ِیَعْقِلُونَ شَِیئاً وَ لا ِیَهْتَدُونَ).[ ٢]
اى هشام! پس از آن كسانى كه تعقل نكنند سرزنش كرده و فرموده: «چون به مشركان مىگويند از آنچه خدا فرستاده پيروى كنيد گويند نه بلكه از آئينى كه پدران خود را بر آن يافتيم پيروى مىكنيم آِیا اِینچنِین نبوده که پدرانشان نه چيزى در خور تعقل داشتند و نه هدايت شدند»...
١. سوره أنعام، آِیه٣٢.
٢. سوره بقره، آِیه١٧٠.