پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٢٤٧ - پيمانشكنى معاويه

خانواده‌هاى آن دو بزرگوار، آشكار يا نهان، دست به توطئه بزند و غائله‌اى به وجود آورد.

تاريخ‌نگاران درباره موضوع اين بند قرارداد، سخنان فراوانى دارند كه برخى به شرح حوادث ناگوارى كه شيعيان در زمان معاويه از حكام اموى ديدند، پرداخته و بعضى به امور شخصى و به آزار و شكنجه شخصيت‌هاى ممتاز، و ياران امير مؤمنان ارتباط دارد و برخى بيانگر خيانت‌هاى معاويه به ويژه در قبال امام حسن و امام حسين مى‌باشد.[١]

تاريخ‌نگاران همه بر اين معنا تأكيد دارند كه بندهاى پنجگانه قرارداد صلح از ناحيه معاويه، هيچ‌گاه به گونه‌اى كه متناسب با عهد و پيمان‌ها و سوگندهايى كه وى ياد كرده بود، رعايت نشد، ولى مسلمانان را به‌طور عام و پيروان اهل بيت را به گونه‌اى خاص، با بدعت‌ها و اعمال زشت و ننگينى مورد تعرّض قرار داد، نخستين سر جدا شده در اسلام از شيعيان بود كه به دستور معاويه در شهرها گردانده شد. نخستين فردى كه در اسلام زنده به گور شد، از شيعيان بود كه به فرمان معاويه صورت گرفت.

نخستين زنى كه در اسلام زندانى شد از شيعيان بود و به دستور معاويه به زندان افكنده شد، نخستين مجموعه شهدا در اسلام كه نخست به بند كشيده شده و سپس كشته شدند، از شيعيان بودند و به دستور معاويه به شهادت رسيدند. معاويه كليه بندهاى قرارداد را ناديده گرفت و سوگندهاى شديد خود را شكست و عهد و پيمان‌هاى محكمى كه در عدم شكستن آن‌ها با خدا عهد كرده بود، نقض نمود. كجاى اين خلافت را مى‌توان دينى ناميد؟!

[١] . به صلح امام حسن ٣١٧ فصل وفاى به شروط و حياة الامام الحسن ٢/ ٣٥٦- ٤٢٣ مراجعه شود.