اَبوعَبْدُاللهِ شَقّاق، حسین بن احمد بن جعفر فَرَضی موصلی (د ٥١١ ق / ١١١٧ م)، ریاضی‌دان، فقیه و محدث. در برخی مآخذ نام او را حسن نیز آورده‌اند (ابن جوزی، ٩ / ١٦٤؛ ابن اثیر، ١٠ / ٥٣٢). از تاریخ ولادت و جزئیات زندگی وی اطلاع دقیقی در دست نیست. از نسبت موصلی وی(نک‌ : ابن خلكان، ١ / ٣٦٥) چنین برمی‌آید كه زادگاه او موصل بوده و یا حداقل مدتی در آنجا اقامت داشته است. وی حساب را نزد ابوالحكیم طبری (ابن جوزی، همانجا؛ قس: صفدی، ١٢ / ٣٢٦)،‌حدیث را از ابوالحسین ابن مهتدی (همانجاها)، فقه و اصول و احكام فقهی مربوط به تقسیم ارث را نزد عبدالملك بن ابراهیم همدانی (سبكی، ٧ / ٣٧) فرا گرفت و در علم حساب سرآمد همگنان خود شد (صفدی، همانجا). به گفتۀ ابن‌دبیثی (نک‌ : ذهبی، ١٧٠-١٧١)، ‌ابوالفضل، خطیب موصل، شعری از او روایت كرده است.
آثار او بدین قرار است: شرح الكافی للكرجی. نسخه‌ای از این كتاب در استانبول موجود است (قربانی، ٢٥٧-٢٧٦؛ كراوزه، GAL, S, I / ٨٥٤;
٧٦٢). همچنین در برگ ١٤٤ كتاب الحاوی للاعمال السطانیة و رسوم الحساب الدیوانیة (دوسلان، ٤٣٥) كه قسمتهایی از جزء ٢ و ٣ آن باقی مانده است، نام ابوعبدالله به میان آمده و دوسلان احتمال داده كه این اثر نیز تألیف ابوعبدالله بوده باشد. صفدی تألیفاتی در تقسیم ارث نیز به ابوعبدالله نسبت داده است. افزون بر اینها قطعه شعری نیز از وی در دست است كه گویند برای آزادی فرزند خود از زندان المستظهر بالله سروده است (صفدی، همانجا).

مآخذ

ابن اثیر، الكامل؛
ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم، حیدرآباد دكن، ١٣٥٩ ق؛
ابن خلكان، وفیات؛
ذهبی، محمد بن احمد، المختصر المحتاج الیه من تاریخ ابن الدبیثی، بیروت، ١٤٠٥ق / ١٩٨٥ م؛
سبكی، عبدالوهاب بن علی، طبقات الشافعیة الكبری، به كوشش محمود محمد طناحی و عبدالقادر محمد حلو، قاهره، ١٩٧٠ م؛
صفدی، خلیل بن ایبك، الوافی بالوفیات، به كوشش رمضان عبدالتواب، بیروت، ١٣٩٩ ق / ١٩٧٩ م؛
قربانی، ابوالقاسم، ریاضی‌دانان ایرانی، ‌تهران، ١٣٥٠ ش؛
نیز:

De Slane;
GAL, S;
Krause, Max, «Stambuler Handschriften islamischer Mathematiker», Beiträge zur Erschliessung der arabischen Handschriften in Istanbul und Anatolien, Frankfurt, ١٩٨٦, vol.II.

بخش علوم