اَبوالْحَسَنِ اَهوازی، احمد بن‌ حسین، ریاضی‌دان و منجم ایرانی سدۀ ٤ و ٥ ق. از تاریخ ولادت، وفات و جزئیات زندگی وی اطلاعی دردست نیست. تنها با توجه به نام وی می‌توان احتمال داد كه زادگاهش اهواز بوده باشد (قزوینی، ١٥٢-١٥٣). نام او در برخی نسخه‌های خطی شرح المقالة العاشرة ‌لاقلیدس، اهوازی ضبط شده است و در نتیجه، یونگ و دخویه و آلوارت با استناد به فهرست فلوگل بر كشف‌ الظنون، وی را با عبدالله‌ بن‌ هلال اهوازی یكی دانسته‌اند، اما این استنباط درست به نظر نمی‌رسد، زیرا عبدالله‌ بن‌ هلال در ١٦٥ ق.زنده بوده و تألیف شرحی بر اصول اقلیدس (نك‌ : «ادامۀ» مقاله) در آن زمان بسیار بعید می‌نماید (زوتر، ٥٧).
بیرونی در آثار خویش چند بار از ابوالحسن اهوازی نام برده كه نشان دهندۀ اهمیت كارهای علمی اوست (تحقیق ماللهند، ٣٥٧، استخراج‌ الاوتار، ١٠). یك‌جا نیز به انتقاد از وی پرداخته و از ستمی كه اهوازی نسبت به خوارزمی روا داشته، سخن می‌گوید («فهرست»، ٤٠). همو در جای دیگری از ابوالحسین احمد بن حسین اهوازی كاتب نام می‌برد و كتاب معارف‌ الروم را به وی نسبت می‌دهد ( الآثارالباقیة، ٢٨٩، ٢٩٣). زوتر احتمال می‌دهد كه این دو تن یكی بوده باشند. وی همچنین بر آن است كه ابوالحسن اهوازی، فرزند ابواحمد حسین بن كرنیب اهوازی (نك‌ : ﻫ د، ابن كرنیب) است (زوتر، ٥٧-٥٨). شایان توجه است كه ابوالحسن اهوازی در رسالۀ خود از ابوجعفر خازن (ﻫ م) كه در حدود ٣٦٠ ق درگذشته، یاد كرده است. از این‌رو می‌توان نتیجه گرفت كه روزگار كهنسالی اهوازی با دوران كودكی بیرونی مقارن بوده است (نك‌ : قربانی، ٧٦).
تنها اثر موجود اهوازی كتابی است با عنوان شرح المقالة ‌العاشرة من كتاب اقلیدس كه چند نسخه از آن در كتابخانه‌های برلین ( آلوارت، V / ٣١٣)، پاریس (دوسلان، ٤٣٦) و استانبول (كراوزه، ٧٠٨) موجود است. دو نسخه نیز در كتابخانه‌های دانشگاه تهران (مركزی، ٣ / ٩٠٤) و دانشكدۀ ادبیات دانشگاه تهران (دانش‌پژوه، ٤٣-٤٤، ٩٢) موجود است.

مآخذ

بیرونی، ابوریحان، الآثارالباقیة عن القرون الخالیة، به كوشش ادوارد زاخاو، لایپزیگ، ١٩٢٣ م؛
همو، استخراج الاوتار فی الدائرة، به كوشش احمد سعید دمرداش، مصر، ١٩٦٥ م؛
همو، تحقیق ماللهند، حیدرآباد دكن، ١٣٧٧ ق / ١٩٥٨ م؛
همو، «فهرست»، در مقدمۀ زاخاو بر الآثار الباقیة (نك‌ : هم‌ )؛
دانش‌پژوه، محمدتقی، فهرست نسخه‌های خطی كتابخانۀ دانشكدۀ ادبیات، تهران، ١٣٤٤ ش؛
قربانی، ابوالقاسم، زندگینامۀ علمی ریاضی‌دانان دورۀ اسلامی، تهران، ١٣٦٥ ش؛
قزوینی، زكریا، آثارالبلاد و اخبارالعباد، بیروت، ١٣٨٠ ق / ١٩٦٠ م؛
مركزی، خطی؛
نیز:

Ahlwardt;
De Slane;
Krause, Max, «Stambuler Handschriften islamascher Mathematiler», Beiträge zur Erschliessung der arabischen Handschriften in Istanbul und Anatolien, ed. Fuat Sezgin, Franlturt, ١٩٨٦, vol. II;
Suter, Heinrich, Die Mathematiker und Astronomen der Araber und ihre Werke, Leipzig, ١٩٠٠.

بخش علوم