دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١١٥ - جمالالدین صاعد ترکستانی

جمال‌الدین صاعد ترکستانی

جَمالُ الدّینْ صاعِدِ تُرْکِسْتانی، صاعد بن محمد سغدی، معروف‌ به جمال ترکستانی (حاجی خلیفه، ١ / ٨٧٨)، از ریاضی‌دانان سدۀ ٨ ق / ١٤م. تقریباً هیچ اطلاعی از زندگی او نداریم. تنها با توجه به سال نگارش اثر برجامانده‌اش، می‌دانیم که در ٧١٢ق / ١٣١٢م زنده بوده است (همانجا).
مهم‌ترین اشاره به وی در کتاب تنقیح المناظر کمال الدین فارسی است. در فصل ششم از این کتاب و در بیان کیفیت خطای دید، حکایتی از جمال‌الدین نقل شده است که کمال الدین در ابتدای این حکایت او را مولا و استاد خود می‌نامد و از وی با عنوانهای «افضل الحکماء المتأخرین» و «جمال الملة و الدین ... » یاد می‌کند (١ / ٤٢٠). کمال الدین کتاب البصائر فی علم المناظر را نیز، که خلاصه‌ای از تنقیح المناظر همو ست، به نام جمال الدین نوشته، و در مقدمه یادآور شده که وی او را تشویق به نوشتن این کتاب کرده است (قربانی، فارسی نامه، ٢٧).
از جمال‌ الدین رساله‌ای در ضرب و تقسیم و محاسبۀ مساحت با عنوان الرسالة العلائیة (حاجی خلیفه، همانجا) بر جا مانده که تنها نسخه‌ای از آن درکتابخانۀ اوپسالا موجود است (GAL, II / ٢٧٣). نگارش این کتاب در ربیع الاول ٧١٢ / ژوئیۀ ١٣١٢ به پایان رسیده، و جمال الدین آن را به علاء‌ الدین محمد ابن محمود غزنوی وزیر تقدیم کرده است. ابوالحسن علی بن محمد بن علی بن کیخسرو بهمنی کتابی در حساب دارد که ممکن است شرح همین اثر باشد (همانجا؛ قربانی، زندگی‌نامه ... ، ٢١٤).

مآخذ

حاجی خلیفه، کشف؛
قربانی، ابوالقاسم، زندگی‌ نامۀ ریاضی‌دانان دورۀ اسلامی، تهران، ١٣٦٥ش؛
همو، فارسی نامه، تهران، ١٣٦٣ش؛
کمال الدین فارسی، تنقیح المناظر، به کوشش مصطفیٰ حجازی، قاهره، ١٤٠٤ق / ١٩٨٤م؛
نیز:

GAL.

حنیف قلندری