اِبْنِ سَيّار، ابوماهر موسی بن يوسف (د ح ٣٥٠ ق/ ٩٦١ م)، حكيم و پزشك ايرانی معاصر با آل بويه. ابن قفطی در شرح حال مختصری از او، وی را با كنيۀ ابوعمران ياد كرده است (ص ٢٠٩). ابن سيار در شيراز ديده به جهان گشود و در همانجا پرورش يافت و به تحصيل طب و حكمت پرداخت و در آن فنون و نيز در منطق نامور شد (بيهقی، ٧٢؛ نامۀ دانشوران، ٢/ ٤٩). وی كه در تدريس طب نيز نام‌آور بود، شاگردان بسياری تربيت كرد كه همه از پزشكان بزرگ آن روزگار به شمار می‌آيند و از آن جمله‌اند: علی بن عباس مجوسی اهوازی، صاحب كتاب معروف و معتبر آن روزگار، كامل الصناعة الطبية (مجوسی، ١/ ٢؛ ابن ابی اصيبعه، ٢/ ٢٣٠) كه از استاد خود به نيكی ياد كرده و به شاگردی او افتخار داشته است (فيلسوف‌الدوله، ١/ ١٥٨)؛ احمد بن محمد طبری، صاحب كتاب المعالجات البقراطية؛ ابوعلی احمد بن مندويۀ اصفهانی، صاحب كتاب الكافی فی الطب (الگود، ١٩٠؛ مير، ٨).
ابن سيار در جراحی و مداوای تب مهارت تام داشت، چنانكه ظفرۀ (ناخنك) چشم و سلعۀ (زخم يا گره گوشتی) گردن عضدالدولۀ ديلمی را چنان با استادی جراحی كرد كه كوچك‌ترين نشانی برجای نماند، به همين سبب امير ديلمی او را سخت بنواخت و هدايای شايسته‌ای برای او فرستاد، اما او از پذيرفتن آنها سرباز زد و انجام اين عمل را وظيفۀ پزشكی خود دانست ( نامۀ دانشوران، ٢/ ٥٠؛ نجم‌آبادی، ٦٦٩). به گفتۀ ابن‌قفطی، وی ظاهراً با ابوطيب ابراهيم بن نصر همكاری داشته و به معالجۀ بيماران می‌پرداخته است (ص ٢٠٩). با اينكه ابن سيار در يكی از درخشان‌ترين ادوار فرهنگ و تمدن اسلامی می‌زيست، اما آثار زيادی از خود برجای ننهاد (براون، ٨٩). مهم‌ترين آثار او كه نامی از آنها برجای مانده، اينهاست: مقاله‌ای در فصد؛ تعليقات بر كُنّاش اسحاق بن حنين (ابن ابی اصيبعه، همانجا)؛ تعليقات بر كناش يوحنا بن سرابيون (ابن قفطی، ٢٠٩؛ لكلرك، I/ ٣٧٧)؛ ديوان شعر (بغدادی، ١/ ٤٨٥)؛ رساله در آلات جراحی؛ كتابی موسوم به چهل باب در طب نظری و عملی؛ تعليقات بر رسالۀ اَغلوقُن جالينوس كه جالينوس آن را به توصيۀ فردی به نام گلاكيون (معرّب آن: اغلوقن) به رشتۀ تحرير در آورده است: (ابن ابی اصيبعه، ١/ ١٣٧؛ نامۀ دانشوران، ٢/ ٥٢)؛ رسالة فی الستة الضرورية (فيلسوف‌الدوله، ١/ ١٥٩).

مآخذ

ابن ابی اصيبعه، احمد بن قاسم، عيون الانباء، بيروت، ١٣٧٧ ق/ ١٩٥٧ م؛
ابن قفطی، علی بن یوسف، اخبار العلماء، قاهره، ١٣٢٦ ق؛
الگود، سيريل، تاريخ پزشكی ايران، ترجمۀ باهر فرقانی، تهران، ١٣٥٦ ش؛
براون، ادوارد، طب اسلامی، ترجمۀ مسعود رجب‌نيا، تهران، ١٣٤٤ ش؛
بغدادی، ايضاح؛
بيهقی، علی بن زید، تتمة صوان الحكمة، به كوشش محمد شفيع، لاهور، ١٣٥١ ق؛
فيلسوف‌الدوله، مطرح الانظار فی تراجم اطباء الاعصار، چاپ تبريز، ١٣٣٤ ق/ ١٩١٦ م؛
مجوسی، علی بن عباس، كامل الصناعة الطبية، نسخۀ عكسی موجود در مركز؛
مير، محمدتقی، پزشكان نامی فارس، شيراز، ١٣٤٨ ش؛
نامۀ دانشوران، به كوشش سيدرضا صدر، قم، ١٣٣٨ ش؛
نجم‌آبادی، محمود، تاريخ طب در ايران پس از اسلام، تهران، ١٣٥٣ ش؛
نيز:

Leclerc, Lucien, Histoire de la médecine arabe, Paris, ١٨٧٦.
علی‌اكبر ديانت