دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٤٩ - ابوالنجم نصرانی

ابوالنجم نصرانی

اَبوالنَّجْمِ نَصْرانی، ابن ابی غالب بن فهد بن منصور بن وهب ابن قیس بن مالك (د ٥٩٩ ق / ١٢٠٣ م)، پزشك مسیحی سوری. پدرش كشاورزی از مردم حوران دمشق بود و ابوالنجم را در كودكی برای خدمت به یكی از پزشكان دمشق سپرده بود و چون این پزشک استعداد او را دریافت، به تعلیم او همت گماشت. ابوالنجم چون در پزشكی مهارت یافت، به خدمت الناصر صلاح‌الدین یوسف امیر ایوبی پیوست و نعمت و منزلت یافت (ابن ابی اصیبعه، ٣(١) / ٣٠٠، ٣٠١؛ فیلسوف‌الدوله، ١ / ١٦١). ابوالنجم در دمشق بدرود زندگی گفت. گویند وی پزشكی دانشمند و ستوده رفتار و محبوب و نیكوكار بوده است (ابن ابی اصیبعه، همانجا؛ لكلرك، II / ٤٣).
پسر وی، امین‌الدوله ابوالفتح نیز پزشك بود و نزد پدر دانش آموخته بود (فیلسوف‌الدوله، ١ / ٢٣٢).
از تألیفات او كتاب الموجز را نام برده‌اند كه مشتمل بر علوم پزشكی نظری و علمی است (ابن‌ابی‌اصیبعه، همانجا؛ حاجی خلیفه، ٢ / ١٨٩٩). مآخذ معتبر بجز از كتاب مذكور اثر دیگری از وی یاد نكرده‌اند. فیلسوف‌الدوله نیز معتقد است كه از او غیر از كتاب یاد شده كه به نام ملك الناصر نوشته، تألیف دیگری در دست نیست (١ / ١٦١)، ولی مؤلفان نامۀ دانشوران اثر مبسوط دیگری در ٣ جلد به او نسبت می‌دهند كه مشتمل بر تجربیات خود او بوده است (١ / ٤١٤).

مآخذ

ابن ابی اصیبعه، احمد بن قاسم، عیون الانباء، بیروت، ١٣٧٧ ق / ١٩٥٧ م؛
حاجی خلیفه، كشف؛
فیلسوف‌الدوله، عبدالحسین، مطرح الانظار، تبریز، ١٣٣٤ ق / ١٩١٦ م؛
نامۀ دانشوران ناصری، قم، ١٣٧٩ ق؛
نیز:

Leclerc, Lucien, Histoire de la médecine arabe, New York, ١٩٧١.

ابوالحسن دیانت