دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٢٠ - ابن منذر، ابوبکر بن بدر

ابن منذر، ابوبکر بن بدر

اِبْنِ مُنْذِر، ابوبكر بن بدر، ملقب به بيطار ناصری (د ٧٤١ق / ١٣٤٠م)، سرپرست دامپزشكان ستورگاه ناصرالدين محمد بن منصور قلاوون، سلطان مملوك مصر. در مورد زندگی او اطلاعات زيادی در دست نيست. شهرت وی به مناسبت كتابی است كه به پيشنهاد سلطان، دربارۀ اسب نوشته و به او اهدا كرده است (دوسلان، ٥٠٦). عنوان اين كتاب را خود ابن منذر، كشف الويل فی معرفة امراض الخيل، يا كاشف الويل ... انتخاب كرده بود، اما بعداً نام كامل الصناعتين البيطرة و الزرطقة به خود گرفت و عموماً به نام كتاب ناصری شناخته می‌شود (همانجا؛ حاجی خليفه، ٢ / ١٣٦٨- ١٣٦٩). كلمۀ زرطقه كه به معنی تربيت اسب است، در برخی از منابع به صورت زرطفه نيز ضبط شده است، ولی اغلب مآخذ كتاب‌شناسی آن را زرطقه نوشته‌اند. روسكا اين كتاب را اقتباسی از كتاب كامل الصناعتين ( البيطرة و الزرطقة)، تأليف ابن اخی حزام يا ابن ابی خزّام دانسته است (EI٢, III / ٨٩٠)، در حالی كه مآخذ كتاب‌شناسی از اثر ابن اخی حزام با عنوان الفروسية و البيطرة ياد كرده‌اند (GAS, III / ٣٧٥).
كتاب ناصری مشتمل بر ١٠ مقاله و هر مقاله چندين باب است كه مؤلف در آن از بيان صفات، خصوصيات، انساب، تغذيه، روش شناختن اسب سالم و مريض، طرز معالجه و درمان، لوازم و اسباب و آلات مربوط به آن و هر چه برای يك سوار كار لازم و ضروری است، هيچ فروگذار نكرده است ( آلوارت، V / ٤٦٩-٤٧٠؛ دوسلان، همانجا؛ فلوگل، II / ٥٥٠-٥٥٢).
نسخۀ اصلی كتاب كه به زبان عربی است، هنوز به چاپ نرسيده، ولی نسخ خطی متعددی از آن در كتابخانه‌های مهم جهان نگهداری می‌شود (نك‌ : پرچ، IV / ١٠٧-١٠٨؛ GAL, S, II / ١٧٠؛ فلوگل، II / ٥٥٠؛ آلوارت، دوسلان، همانجاها؛ ظاهريه، ٢ / ٤٠٦؛ محمد عزت، ٣٦- ٣٨). پرون اين كتاب را در ٣ جلد، با تصاوير، به نام «ناصری» يا «رسالۀ كامل در شناخت اسب و درمان آن نزد عربها» به فرانسه ترجمه كرده است (ميلی، ٢٦٤). جلد اول اين ترجمه شامل دانستنيهای فراوان دربارۀ اسب عربی و تربيت آن و نيز اشعار عربی دربارۀ اسب در ١٨٥٢م، جلد دوم مربوط به شناسايی اسب در ١٨٥٩م و جلد سوم مربوط به بيماريهای اسب در ١٨٦٠م در پاريس چاپ و منتشر شده است (فلوگل، II / ٥٥٢؛ دوسلان، GAL، همانجاها). همچنين ريشارد فرونر قسمتی از ترجمۀ پرون را به آلمانی برگردانده كه در ١٩٣١م در لايپزيگ منتشر شده است (ميلی، همانجا).

مآخذ

حاجی خليفه، كشف؛
ظاهريه، خطی (طب)؛
محمدعزت، عمر، فهرس المخطوطات المصورة (ملحق)، حلب، ١٤٠٦ق / ١٩٨٦م؛
نيز:

Ahlwardt;
De Slane;
EI٢;
Flügel, Gustav, Die arabischen, persischen, türkischen Handschriften, New York, ١٩٧٧;
GAL, S;
GAS;
Mieli, Aldo, La science arabe, Leiden, ١٩٦٦;
Pertsch.

ابوالحسن دیانت