دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٣٨ - ابوالفرج یمامی

ابوالفرج یمامی

اَبوالْفَرَجِ یَمامی (د ح ٤٣٨ ق / ١٠٤٦ م)، فرزند ابوسعید، پزشك و متخصص در علوم و فنون حكمیه (ابن ابی اصیبعه، ٢٣٩). نام او در بعضی از مآخذ متأخر ابراهیم بن فضل بن عیسی آمده است (تونكی، ٤ / ٢٩٦؛ علوچی، ٣٤٦). از تاریخ تولد او اطلاعی در دست نیست. تاریخ وفات او نیز گرچه به روشنی در منابع ضبط نشده، ولی احتمالاً وی ١٠ سال پس از مرگ ابن‌سینا درگذشته است ( نامۀ دانشوران، ٦ / ٢٠). ابوالفرج در بصره به دنیا آمد و همانجا پرورش یافت، پزشكی و حكمت را نزد پدرش ابوسعید به كمال رسانید (همان، ٦ / ١٩). هنگامی كه ابن‌سینا به همراه علاءالدولۀ دیلمی به اهواز آمده بود، ابوالفرج موقع را مغتنم دانسته، مسائلی را دربارۀ پزشكی نظری و عملی از او سؤال كرد و شیخ پاسخ آنها را به تفصیل برای او نوشت (همانجا، ابن ابی اصیبعه، همانجا).

آثـار

ابوالفرج پاسخهایی را كه ابن‌سینا به سؤالاتش داده بود، منظم كرده و خود نیز پاره‌ای مطالب بر آنها افزوده و كتابی از آنها ترتیب داده است. در برخی آثار پزشكی مطالبی از این كتاب نقل شده است. وی كتابی نیز دربارۀ درمان بیماریها با ذكر اختلاف آراء پزشكان و اختلاف مزاجها نوشته است، ولی اكنون از این دو كتاب نسخه‌ای در دست نیست ( نامۀ دانشوران، ٦ / ١٩-٢٠).
حاجی خلیفه از اثری با عنوان تقویم‌الادویة تألیف ابراهیم ‌بن ابی سعید الطبیب المغربی یاد می‌كند (١ / ٤٦٧- ٤٦٨). تونكی احتمال داده كه این مؤلف همان ابوالفرج یمامی است (٤ / ٢٩٧).

مآخذ

ابن ابی اصیبعه، احمد بن قاسم، عیون‌الانباء، به كوشش آوگوست مولر، قاهره، ١٢٩٩ ق / ١٨٨٢ م؛
تونكی، محمد حسن، معجم ‌المصنفین، بیروت، ١٣٤٤ ق؛
حاجی خلیفه، كشف؛
علوچی، عبدالحمید، تاریخ الطب العراقی، بغداد، ١٣٨٧ ق / ١٩٦٧ م؛
نامۀ دانشوران ناصری، قم، دارالفكر.

ابوالحسن دیانت