دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٣ - ابن بختويه

ابن بختويه

اِبْنِ بَخْتويه‌، ابوالحسين‌ عبدالله‌ بن‌ عيسی‌ بن‌ بختويه‌ (د پس‌ از ٤٢٠ ق‌/ ١٠٢٩ م‌)، پزشك‌، سخنور و دانشمند. ابن‌ بختويه‌ از مردم‌ واسط بود و هم‌ در آن‌ شهر مجلس‌ درس‌ داشت‌ و افزون‌ بر آن‌ همچون‌ پدر، كه‌ طبيب‌ بود، به‌ مداوای‌ بيماران‌ می‌پرداخت‌. او گذشته‌ از اينها، از فن‌ خطابه‌ بهره‌ای‌ تمام‌ داشت‌ و ظاهراً منصب‌ خطابت‌ شهر واسط را بر عهده‌ گرفته‌ بود (ابن‌ ابی‌ اصيبعه‌، ١/ ٢٥٣؛ فيلسوف‌ الدوله‌، ١/ ٤٥). از زندگی‌ ابن‌ بختويه‌ بيش‌ از اين‌ دانسته‌ نيست‌ و اطلاعات‌ اندكی‌ كه‌ در كتابهای‌ گوناگون‌ دربارۀ او آمده‌، همه‌ تكرار سخن‌ ابن‌ ابی‌ اصيبعه‌ است‌. به‌ گفتۀ ابن‌ ابی‌ اصيبعه‌ (همانجا) او در ٤٢٠ ق‌ كتاب‌ المقدمات‌ يا كنز الاطباء را برای‌ يكی‌ از فرزندانش‌ تصنيف‌ كرد. كتاب‌ الزهد فی‌ الطب‌ و كتاب‌ القصد الی‌ معرفة الفصد نيز از آثار اوست‌ (ابن‌ ابی‌ اصيبعه‌، همانجا؛ بغدادی‌، ١/ ٤٥٠). از دو كتاب‌ نخستين‌ ابن‌ بختويه‌ اثری‌ بر جای‌ نيست‌، اما نسخه‌ای‌ از كتاب‌ القصد الی‌ معرفة الفصد در كتابخانۀ الجراح‌ در حلب‌ موجود است (GAS, III/ ٣٣٥). اين‌ كتاب‌ تاكنون‌ به‌ طبع‌ نرسيده‌ است‌. كتاب‌ المقدمات‌ وی‌ را ابن‌ ابی‌ اصيبعه‌ در دست‌ داشته‌ و بخشی‌ از آن‌ را كه‌ به‌ تهيۀ يخ‌ مصنوعی‌ در فصول‌ مختلف‌ سال‌ مربوط می‌شود، دراثر خود آورده‌ است‌ (١/ ٨٢-٨٣).

مآخذ

ابن‌ ابی‌ اصيبعه‌، احمد بن قاسم، عيون‌ الانباء، قاهره‌، ١٢٩٩ ق‌/ ١٨٨٢ م‌؛
بغدادی‌، اسماعيل‌ بن محمد، هدية العارفين‌، استانبول‌، ١٩٥١ م‌؛
فيلسوف‌ الدوله‌، عبدالحسين‌، مطرح‌ الانظار فی‌ تراجم‌ الاطباء و فلاسفة الامصار، تبريز، ١٣٣٤ ق‌؛
نيز:

GAS
سيدعلی‌ آل‌داود