روح از نظر دين، عقل و علم روحى جديد - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٧٦ - جن يا روح؟

زنان مذكور مى‌رسانند و يا جن از زبان آنان صحبت ميكند، من هر چند دليل قاطعى بر صحت اين پندار نيافتم ولى احتمالًا پندار مذكور به دور از واقعيت نخواهد بود.

ظاهراً نظير اين حوادث در بقيه مناطق افغانستان و ساير كشورها نيز به وقوع مى‌پيوندد بنابراين پندار نمى‌توان تمام مواردى كه در آن روشن‌بينى به چشم مى‌خورد و صاحب كتاب مذكور آن را به روح نسبت مى‌دهد روحانى دانست بلكه ممكن است عده‌اى از آنها از تأثير جن باشد.

بعضيها جن را تسخير نموده و به كمك او از غيب خبر مى‌دهد روى اين برداشت، اگر صحيح باشد، ميتوان گفت، مشكل ديدن بدون بكارگيرى قوه باصره و استعمال چشم كه در چند قصه كتاب مذكور ذكر گرديده برطرف مى‌شود، زيرا ديدن در چنين حالت به جن، كه جسم لطيف عاقل مى‌باشد، منسوب مى‌گردد. ولى در مورد سومنامبولها، نظر صاحب كتاب راجح مى‌باشد.

در اخير ذكر اين نكته جالب است كه اگر ديد روح مجرد از جسم فيزيكى و اثيرى و قالب مثالى و غيره ثابت شود، كه هنوز ثابت نيست، بهترين كمكى براى فهم تفسير سمع و بصر خداوند- جل جلاله- كه سميع و بصير است خواهد شد، زيرا تا كنون فهم تفصيلى سمع و بصر خداوند اگر به مطلق علم به دليل معتبرى ارجاع نشوند، براى محققين ميسر نشده است.

٨- جاى ديگر ص ٢٢٩ خوابهايى را نقل مى‌كند كه بعدها صدق‌