روح از نظر دين، عقل و علم روحى جديد - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٦٤ - فصل سيزدهم خواص روح انسانى

اتصال نفوس انسانى به جهان الهى است، بنحويكه از ذات خود فانى و به بقاى حق باقى مى‌ماند و حينئذ يكون الحق سمعه و رجله و هناك التخلق باخلاق الله تعالى.

در اين باب به نظر اينجانب سه ايراد وجود دارد.

اول اينكه، انسان هنوز از تمام حالات باطن جميع انواع حيوانات، بحرى و هوائى و زمينى و زير زمينى، اطلاع كافى و كامل ندارد، بنابراين نمى‌توان درباره نفى كامل اين خواص از آنها بطور جزمى سخن گفت، و لذا بعضى از دانشمندان گذشته و معاصر نيز در اين مورد ترديد و يا مخالفت نموده‌اند ولى بهرحال امور مذكور در انسان، نسبت به حيوانات، به شكل قوى‌تر و وسيع‌تر وجود دارد.

دوم اينكه، هيچ دليل در نفى اين خواص، حتى به مرتبه متوسط آن از ملائكه و جن، وجود ندارد، و وجود ملائكه و جن براى مسلمانان قابل انكار نيست.

سوم اينكه، هيچ دليلى وجود ندارد كه در كهكشان ما، تا چه رسد به ميليونها كهكشان ديگر، انواع ديگر از صاحبان عقل بجز انسان، جن و ملك وجود نداشته باشند كه حتى اين خواص در آنان از خواص انسان كاملتر نباشد، بلى بايد با احتياط سخن گفت، و ما در يك قفس كوچك از جهان پهناور طبيعى قرار داريم كه معلوم نيست به چند قرن ديگر براى مسير علمى در يافتن آشنائى نسبى به كهكشان‌هاى آن احتياج داريم. بلى ذكر كنندگان خواص فوق تنها نظر به حيوانات شناخته شده عصر خود داشته‌اند كه استقراى بسيار ناقصى مى‌باشد.