روح از نظر دين، عقل و علم روحى جديد - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٩١ - اعتراضاتى بر مضمون اين روايات

سلب كرده باشد. بهرحال مهم‌ترين اشكال در مقام همين اشكال است، كه جواب بهترى بايد براى آن پيدا نمود. و جواب اعتراض اخير روشن است زيرا قيام روح چه جسم لطيف و چه جوهر بسيط مجرد، كه خود نيز به آن معتقد است، به ذات خود هيچ مانعى ندارد به علاوه ممكن است به بدن ذره‌اى متعلق باشد، مگر روح در برزخ به بدن برزخى خود قائم نيست.

٥- تقدم ارواح بر اجساد مستلزم تناسخ است، و اين هم عين عبارت شيخ مفيد ره كه در شرح عقايد صدوق ره در مقام رد بر كلام او بيان فرموده چنين است:

وله وجه غير ما ظنه من لا علم له بحقايق الاشياء و هو ان الله خلق الملائكة قل البشر بالفى عام فما تعارف منها قبل البشر، ائتلف عند خلق البشر و ما لم يتعارف منها اذ ذاك اختلف بعد خلق البشر، و ليس الامر كما ظنه اصحاب التناسخ، و دخلت الشبهة على حشوية الشيعة فتوهموا ان الذوات الفعالة المامورة المنهية كانت مخلوقة فى الذر و تتعارف و تعقل و تفهم وتنطق ثم خلق الله لها اجسادا من بعد ذلك فركبها فيها ...[١]

جواب: حمل ارواح بر ملائكة در اين روايات، مى‌رساند كه شيخ مفيد ره روايات مذكور را هرگز نديده‌اند و تنها به مطالعه عبارت صدوق (ره) اكتفا كرده‌اند، وگرنه هرگز جرئت احتمال تأويل مذكور را پيدا نمى‌نمودند، تا چه رسد كه آنرا بپذيرند!

و ما درباره اشكال تناسخ چنانچه در گذشته بحث كرده‌ايم در

[١] - البحار ج ٥٨ ص ٨٠