روح از نظر دين، عقل و علم روحى جديد - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٦٦ - تفصيل ديگرى در بيان آراى دانشمندان در حدوث و قدم نفوس

كه هرچه درباره‌اش ممكن باشد بالفعل ثابت است كه در جزء اول صراط الحق آنرا مفصلًا بيان داشته‌ايم.

جواب وجه اخير اينست كه كسى نمى‌تواند وجود اولويت يا يا اولويتها را نفى كند و عدم علم ما به آنها دليل نبود آن آنها نيست.

(مطلب دوم) صاحب اسفار مى‌گويد: كسانى كه شناخت آنان فقط اين باشد كه روح منبع ادراك و حركت و مجرد است و پس از انقطاع از تصرف بدن، باقى مى‌ماند[١] مورد اعتراضات زيادى واقع ميگردند كه خلاصى از آنها نخواهند داشت.

١- بسيط بودن ذاتى روح با حدوث آن منافات دارد.

٢- مجرد بودن روح با تعلق آن به بدن و انفعالات بدنى آن مانند صحت و مرض و لذت و درد جسمانى منافات دارد.

٣- بساطت و تجرد روح از ماده با تكثر عددى آن به تكثر ابدان منافات دارد ...[٢]

تا آنكه ميگويد: فالحق ان النفس الانسانية جسمانية الحدوث و التصرف، روحانية البقاء و التعقل، فتصرفها فى الاجسام جسمانى و تعقلها لذاتها و ذات جاعلها روحانى. و اما العقول المفارقة فهى‌

[١] - فان النفس محل العلوم و العلم لا ينقسم و محل غير المنقسم غير منقسم، فالنفس بسيطة الذات، و كل بسيطة الذات غير قابل للفناء و الالزم تركبه من قوة الوجود و العدم و فعلية الوجود و العدم و هذا خلف كما ذكره فى ص ٣٤٤ ج ٨ من الاسفار.

[٢] - ص ٣٤٤ ج ٨ اسفار.