روح از نظر دين، عقل و علم روحى جديد - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٤١ - خلاصه ترجمه

فزونى داشته باشد.

بلى بعضى از كم سوادان ادعا كرده‌اند آيه مباركه‌ (لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‌ءٌ) با تجرد روح منافات دارد وگرنه روح مجرد مثل خداوند مجرد، خواهد بود!

اين ادعا بسيار بى‌پايه است و به گفته مشهور أين التراب و رب الارباب، عقول كليه منفصله- تا چه رسد بنفوس جزئيه متعلقه به بدنها، هرچند از ماده، زمان و مكان مجرد هستند، ولى از ماهيت امكانى خود مجرد نيستند، و هر ممكن الوجود مركب از وجود و ماهيت است. ولى خداوند ماهيت ندارد و به تعبير ديگر، ماهيت او عين إنيّت و وجود اوست‌[١].

به علاوه وجود مجردات ممكن، عين فقر و نفس ربط و تعلق بواجب الوجود اند. و در حدوث و بقاى خود تابع إفاضه و إراده حق تعالى مى‌باشند.

شيخ سهروردى و پيروان او[٢] كه نفوس و عقول كليه را إنّيات صرفه و فاقد ماهيت مى‌دانند و يا صاحب اسفار و همفكران او كه عقول مجرد را قائم بوجود واجب الوجود، نه به ايجاد او، مى‌دانند

[١] - حقيقت اينست كه عقول كلى مجرد، بدليل قاطعى ثابت نشده و بحث( ماهيته إنيّته) بسيار پيچيده و مبهم است و اختيارى را كه حكماء براى واجب الوجود بيان مى‌كنند به اضطرار برميگردد، و اين مباحث دامنه‌دار در كتاب صراط الحق مفصلًا ذكر شده است. طالبان تحقيق به آنجا مراجعه فرمايند.

[٢] - شرح منظومه.