روح از نظر دين، عقل و علم روحى جديد - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٨٥ - مستثنى شدگان از فزع

مفسرين اهل معقول مى‌گويد استثنا شدگان ارواح مى‌باشد.

صاحب تفسير الميزان در تفسير سوره الزمر (آيه ٦٨) مينويسد ... بلى اگر براى خداوند مخلوقى در غير آسمانها و زمين تصور شود، جايز است آنان را (از فزع) بنحو استثناى منقطع استثنا نمود و يا گفته شود موت تنها به اجساد ملحق مى‌شود كه روح از آنها جدا مى‌شود و ارواح مرگ ندارند بنابراين استثنا شدگان، ارواح مى‌باشند و مؤيد اين وجه، روايت توحيد صدوق (باب ٣٢) است كه امام رضا (ع) مى‌فرمايد كه در جواب فرمايش خداوند: لمن الملك اليوم. ارواح انبياء و رسولان و حجج (عليهم السلام) عرض مى‌كنند: لله الواحد القهار.

لاكن بايد توجه داشت كه ادّعاى استثناى منقطع خلاف ظاهر است. پس وجه اول در كلام ايشان ضعيف است. و وجه دوم نيز قوى نيست ما گفتيم كه فناى ارواح مسلّم نيست ولى بقاى آنها دليل درستى مى‌خواهد و آنچه را كه فلاسفه ادّعا كرده‌اند درست نيست، بنابراين دليل عقلى در نابودى ارواح وجود ندارد. و موضوع را بايد در روشنى ادله معتبر نقلى بدست آورد.

و حديثى را كه مؤيد گفتار خود قرار داده معارض به روايت ثوير است كه در تفسير قمى از امام سجاد (ع) نقل شده است كه وقتى خداوند ندا مى‌كند: لمن الملك اليوم. هيچ كسى جواب نمى‌دهد و در اين هنگام خداوند جبار عز و جل در جواب خود مى‌فرمايد: لله الواحد القهار ... ص ٣٢٢ ج ١٧ الميزان.