روح از نظر دين، عقل و علم روحى جديد - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٤١ - ٤ - ارواح حيوانات

(المنجد) حشر بمعناى جمع شدن است.[١]

٢- وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْ‌ءٍ ثُمَّ إِلى‌ رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ‌ (الانعام ٣٨).

جنبده‌هاى زمينى و پرندگانى كه به دو بال خود پرواز مى‌كنند امتهائى مثل شما هستند، ما چيزى را در كتاب فرو گزار نكرديم سپس بسوى پروردگارشان جمع مى‌شوند.

در اينكه ضمير جمع منفصل (ربهم) و متصل مستتر (يحشرون) به سوى خصوص انسانها (امثالكم) برمى‌گردد، يا به سوى پرنده‌ها و جنبنده ها و يا به سوى هردو؟ احتمالاتى وجود دارد قراين و شواهدى گفته شده است و مؤيد اول، ظهور صيغه جمع در جمع عاقل است، و مؤيد دوم صيغه غيبت (يحشرون) است، چون بنابر وجه اول، مناسب صيغه خطاب بود (تحشرون) مگر اينكه ظهور آيه در معناى دوم يا سوم ادعا شود كه شايد بعيد نباشد و الله اعلم.

[١] - در تفسير مجمع البيان در تفسير آيه شريفه فوق چنين مى‌گويد: أى جمعت حتى يقتص لبعضها من بعض فيقتص للجماء من القرناء، يحشر الله سبحانه الوحوش ليوصل اليها ما تستحقه من الاعواض على الآلام التى نالها فى الدنيا و ينتصف لبعضها من بعض ...

وحوش در قيامت جمع مى‌شوند تا قصاص بعضى از آنها از بعض ديگر گرفته شود، حتى قصاص شاخ زدن گرفته شود و وحوش حشر مى‌شوند تا عوض درد و رنج و مصيبتى كه در دنيا ديده‌اند به آنان داده و حق آنها از يكديگر گرفته شود.