روح از نظر دين، عقل و علم روحى جديد - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٩٤ - فصل شانزدهم ثواب و عذاب عالم قبر جسمانى است يا روحانى؟

٣- وقتى او را در گودال داخل كردند روح را به جسدش برميگردانند[١].

ولى اكثر اين روايات ضعيف السند هستند و موجب اطمينان نمى‌شوند و الله العالم‌[٢].

از نظر علم طب اگر چهار، پنج دقيقه خون به مغز نرسد، مغز مى‌ريزد و صلاحيت او براى فعاليت و زندگانى سلب مى‌شود، و لذا سؤال جسمانى متعذر ميگردد ولى يك دكتر مى‌گويد: اكثر ارقام و اعدادى كه در علم پزشكى مى‌شنويم تنها به طور متوسط و تخمينى گزارش مى‌شوند و داراى كيفيت مطلق نيستند، و پنج دقيقه كه شنيده‌ايد غالباً به طور متوسط است، روتين و روشن معمولى پزشكان چنان است كه از پنج دقيقه به بعد كوشش و تقلا براى اعاده حيات، انجام نمى‌گيرد ... دقيقاً يكى از موارد را داشته‌ام كه برگشت به زندگى تقريبا بيش از ٢٠ دقيقه بود بدون آنكه علامت مشهودى از ضايعه مغز ديده شود (زندگى پس از زندگى ص ١١١) لكن در مواردى كه مغز به وسيله آتش نابود مى‌شود و يا به وسيله اصابت مرمى و غيره از هم مى‌پاشد، و يا غذاى مردگان مى‌شودف كه با اين فرض سؤال جسمانى غير ممكن مى‌گردد.

[١] - ص ٢٥٩ همان مصدر.

[٢] - اين روايات بر جسمانيت روح نيز اشاره دارد ولى قابل تأويل مقبولى ميباشد، مثلًا مراد از رد روح بدن، رد علاقه او به بدن باشد.