یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٨٧ - آیه نور

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ٢٨٧

مشکوة روح حاسه است، زجاجة قوه خیال، مصباح عقل ...

در روایات، این تمثیل به دو نحو پیاده شده است: یکی در مورد انسان ولی از لحاظ ایمان نه عقل. در روایات صافی از امام صادق از پدرش امام باقر است:

مثل نوره مثل هداه فی قلب المؤمن کمشکوة فیها مصباح، المصباح جوف المؤمن و القندیل (زجاجة) قلبه، و المصباح النور الذی جعله اللَّه فیه. یوقد من شجرة مبارکة: الشجرة المؤمن.

زیتونة لا شرقیة و لا غربیة: قال علی سواء الجبل لا غربیةای لا شرق لها و لا شرقیةای لا غرب لها اذا طلعت الشمس طلعت علیها و اذا غربت غربت علیها. یکاد زیتهاای یکاد النور الذی جعله اللَّه فی قلبه یضیئ و ان لم یتکلم. نور علی نور فریضة علی فریضة و سنة علی سنة. یهدی اللَّه لنوره من یشاء: قال یهدی اللَّه لفرائضه و سننه من یشاء. و یضرب اللَّه الامثال للناس: قال فهذا مثل ضربه اللَّه للمؤمن، قال فالمؤمن ینقلب فی غمة من النور مدخله نور و مخرجه نور و علمه نور و کلامه نور و مصیره یوم القیامة الی الجنة نور.

در روایات، به نحو دیگر نیز این تمثیل پیاده شده است و آن اینکه مورد مَثَل، فرد انسان- اعم از مؤمن به تعبیر روایاتی و یا حکیم به تعبیر فلاسفه- نیست، بلکه هدایت جامعه انسانی است؛ یعنی مورد مثل، دستگاه هدایت جامعه انسانهاست. ایضاً از امام باقر است (به نقل صافی):

انا هادی السموات و الارض، مثل العلم الذی اعطیته و هو نوری الذی یهتدی به مثل المشکوة فیها المصباح، فالمشکوة قلب محمد صلی الله علیه و آله و المصباح نوره الذی فیه العلم و قوله المصباح فی زجاجة یقول: انی ارید ان افیضک فاجعل الذی عندک عند