یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٦ - مسئولیت اجتماعی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ٧٦

را بگیرند. فلسفههای اینها هرگز نمیتواند چنین نتیجه انسانی را بدهد و در اسلام خود مسئولیت با لفظ مسئولیت عنوان شده است:

کلکم راع و کلکم مسؤول عن رعیته.

٣. در اسلام اولًا مسئولیت اجتماعی را کسانی میتوانند انجام دهند که مسئولیتهای فردی را انجام داده باشند. آیه آخر سوره فتح مبین این معنی است و همچنین آیه سوره توبه. مولی فرمود:

لایقیم امر اللَّه سبحانه الّا من لایصانع و لایضارع و لایتبع المطامع.

٤. مسئولیت اجتماعی از مسئولیت فردی و خانوادگی انسانیتر و شریفتر و عالیتر است، چون آن دو مسئولیت از ناحیه عواطف طبیعی حمایت میشوند برخلاف این مسئولیت.

٥. یک تفاوت دیگر در این است که انجام مسئولیتهای اجتماعی هم اجتماعی است.

٦. امر به معروف و نهی از منکر، جهاد، هر دو مربوط است به تعهدهای اجتماعی.

٧. جمله «هیهات ان یغلبنی هوای و یقودنی جشعی الی تخیر الاطعمة» مسئولیت در برابر گرسنگیهاست، جمله «و ما اخذ اللَّه علی العلماء ان لایقاروا علی کظة ظالم و لا سغب مظلوم» ناظر به مسئولیت در برابر ستمهاست، جمله «ما وجب علی الجاهل ان یتعلم الّا وجب قبله علی العالم ان یعلمه» ناظر به مسئولیت در برابر جهلها و بیخبریهاست.

٨. ریشه این مسئولیت چیست؟ آیا این است که من در کار خودم منشأ انتخاب دیگران میشوم، آنچنان که سارتر میگوید؟ و یا این است که فساد جامعه در من اثر دارد و ما و مردم جامعه مانند ساکنان یک کشتی هستیم که خراب شدن کشتی موجب غرق شدن