یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٩ - مادر و مادری

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ٥٩

جرم از قبیل قتل و سرقت شدند نباید آنها را مجازات کرد؟

٨. منکرین مجازاتها، مخصوصاً مجازاتهای شدید و بالاخص اعدام دو دسته هستند. دسته اول کسانی هستند که از جنبه روانی نظر میکنند و هر مجرمی را بیمار روانی میدانند و بیمار را معذور و لازم المعالجه و در صورت عدم امکان معالجه، لازم المراقبه (در بیمارستانها یا زندانها و یا به وسیله دیگر) [میدانند.] به عقیده اینها مجرمین چون بیمارند، معذورند و کیفر معذور ظلم است.

دسته دوم از جنبه اجتماعی نظر میکنند و علت جرم را اجبار محیط اجتماعی میدانند و معتقدند که اگر اجتماع متعادل باشد و بر فردی اجحاف صورت نگرفته باشد، مرتکب جرم نمیشود. پس مجرم مجبور است و مجبور، معذور و کیفر مجبور ظلم است.

ولی این هر دو نظر مردود است، زیرا هیچ کدام از دو علت مزبور به حدی نیست که واقعاً انسان را مسلوب الاراده کند و لهذا میبینیم این کیفرها در همین افراد مؤثر است.

البته بدون شک در درجه اول باید علل روانی و هم اجتماعی این جرمها را از بین برد.

٩. قرآن میفرماید: و لاتأخذکم بهما رأفة فی دین اللَّه. این جمله جواب است به کسانی که تحت تأثیر رقت و عاطفه با مجازات مخالفند و نام آن را انسانیت میگذارند. اینجا از مواردی است که عقل و عاطفه با یکدیگر مخالفند. عاطفه زمان حال را میبیند و تحت تأثیر قرار میگیرد اما عقل مجموع آثار و عواقب را ملاحظه میکند. اسلام آنجا که عقل و عاطفه بر خلاف یکدیگرند، همیشه جانب عقل را میگیرد.

١٠. فلسفه و علت مجازات یکی از سه چیز میتواند باشد:

الف. انتقام و تشفّی ب. مصالح اجتماع ج. مصالح خود فرد در اسلام قسم اول قطعاً نیست. به عقیده بعضی، مورد مجازات